پێگەی کوردستان لە نەخشەی کۆریدۆرە ئابوورییەکانی جیهانی نوێدا

AI

وێنەى نەخشەیەکى جیهان

راوێژکارێکی یاسایی و کاروباری وزە ئاشکرای دەکات: جیهانی ئەمڕۆ لە بەردەم "جەنگێکی ساردی ئابووریدا"یە و نەخشەی نوێی ناوچەکەش لەسەر بنەمای ململانێی هێزە مەزنەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆریدۆرە بازرگانییەکان دادەڕێژرێتەوە، راشیگەیەنێت: کوردستان بەهۆی پێگە جوگرافییەکەیەوە لە دڵی ئەم هاوکێشەیەدایە.

رێبوار محەمەد ئەمین راوێژکاری یاسایی و وزە بە PUKMEDIA  رایگەیاند: جیهانی ئەمڕۆ لە بەردەم جەنگێکی ساردی ئابووریدایە کە تێیدا هێزە مەزنەکان (ئەمریکا، چین، یەکێتی ئەوروپا) و هێزە هەرێمییەکان (ئێران، تورکیا، وڵاتانی کەنداو) ململانێ لەسەر کۆنترۆڵکردنی هێڵەکانی گواستنەوەی وزە و کاڵا دەکەن.

روونى کردەوە: لە مێژوودا، جەنگە گەورەکان تەنها لەپێناو خاکدا نەنراونەتەوە، بەڵکو لەپێناو کۆنترۆڵکردنی رێگاوبانە بازرگانییەکاندا بوون، لە سەدەی بیست و یەکدا، چەمکی "شەڕی کۆریدۆرەکان" بووەتە بزوێنەری سەرەکی سیاسەتی نێودەوڵەتی، پڕۆژە زەبەلاحەکانی وەک "پشتێنە و رێگا" ی چینی، "کۆریدۆری هیندستان-رۆژهەڵاتی ناوەڕاست-ئەوروپا" (IMEC) کە ئەمریکا پشتگیری دەکات و پڕۆژەی "رێگەی گەشەپێدان"ی عیراقی-تورکی، گەواهی ئەم راستییەن، ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەت جوگرافیای کوردستان، دەکەوێتە چەق و دڵی ئەم هێڵە ستراتیژیانەوە، ئەمەش وایکردووە ئایندەی ناوچەکە بەستراوە بێت بەم نەخشە ئابوورییە نوێیەوە.

ئەوەى خستەڕوو: نەخشەی نوێی جیهان لەسەر بنەمای "تێکەڵبوونی ئابووری و ئاسایش" داڕێژراوە و لەم نەخشەیەدا، سێ هێڵی سەرەکی ململانێ دەکەن:

1-رێڕەوی چینی (یەک پشتێنە، یەک رێگا): کە دەیەوێت ئاسیا بە ئەوروپاوە ببەستێتەوە لە رێگەی ئێران، عیراق و سووریا یان تورکیاوە.

2-رێڕەوی ئەمریکی-هیندی (IMEC): کە لە هیندستانەوە دەستپێدەکات، بە ئیمارات و سعوودیە و ئیسرائیلدا تێپەڕدەبێت بەرەو ئەوروپا، بۆ گەمارۆدانی پێگەی چین و ئێران.

3-رێگەی گەشەپێدان (عیراق-تورکیا): پڕۆژەیەکی هەرێمییە کە بەندەری فاو لە باشووری عیراقەوە دەبەستێتەوە بە تورکیا و ئەوروپاوە.

راشیگەیاند: کوردستان بەهۆی پێگە جوگرافییەکەیەوە لە دڵی ئەم هاوکێشەیەدایە، باشوور و رۆژئاڤای کوردستان دەکەونە سەر هێڵی راستەوخۆی پڕۆژەی "رێگەی گەشەپێدان" و هێڵی بازرگانی ئێران بەرەو دەریای ناوەڕاست، بە بێ سەقامگیری لەم ناوچانە، هیچ کۆریدۆرێک ناتوانێت بە شێوەیەکی ئارام کاربکات، هاوکات باکور و رۆژهەڵاتی کوردستان، وەک پردی بەستنەوەی نێوان ئاسیای ناوەڕاست، ئێران و تورکیا کاردەکەن، کێڵگەکانی نەوت و گازی کوردستان (بە تایبەت لە باشوور) خۆیان لە خۆیاندا سەرچاوەی وزەی گرنگن بۆ تێرکردنی پێداویستییەکانی ئەم کۆریدۆرانە.

روونیشى کردەوە: ئێران و کوردستان بە دوو ناوچەی "شۆک-هەڵگر" یان هێڵی لێکخشانی گەورە دادەنرێن بە چەند هۆکارێک:

1-پێکدادانی بەرژەوەندییەکان: ئێران دەیەوێت هێڵی باڵادەستی خۆی (تاران-بەغداد-دیمەشق) بپارێزێت، لە کاتێکدا ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی دەیانەوێت ئەم هێڵە ببڕن، کوردستان رێک دەکەوێتە نێوان ئەم دوو بەرداشە.

2-نەمانی سەقامگیری سیاسی:  نەبوونی قەوارەیەکی سەربەخۆی یەکگرتوو بۆ کورد، وایکردووە خاکەکەی ببێتە گۆڕەپانی شەڕی بریکاری .

3-گوشاری وڵاتانی دەوروبەر: تورکیا و ئێران رێگەی گەشەپێدانی ئابووری وەک ئامرازێک بەکاردێنن بۆ خنکاندنی پێگەی سیاسی کورد (بۆ نموونە، هەوڵی دوورخستنەوەی ناوچە کوردییەکان لە هێڵی شەمەندەفەری پڕۆژەی رێگەی گەشەپێدان).

سەبارەت بە پێشنیار و چارەسەر باسى لەوە کرد: دروستکردنی ئەنجومەنی باڵای ستراتیژی کوردی و پێکهێنانی ناوەندێکی لێکۆڵینەوە و بڕیاردانی هاوبەش لە نێوان پارچەکاندا بۆ خوێندنەوەی رۆژانەی گۆڕانکارییە جیۆپۆلەتیکییەکان، هاوکات بەهێزکردنی ژێرخانی ناوخۆیی و وەبەرهێنان لە رێگاوبان، هێڵی شەمەندەفەری ناوخۆیی و پەرەپێدانی کەرتی وزە (گازی سروشتی) بۆ ئەوەی کوردستان ببێتە جێگرەوەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ بازاڕی ئەوروپا، هاوکات بە نێودەوڵەتیکردنی دۆسیەی ئاسایشی کوردستان و بەستنەوەی ئاسایشی هەرێمی کوردستان و رۆژئاڤا بە پاراستنی بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی کۆمپانیا جیهانییەکان.

لە کۆتایشدا رێبوار محەمەد راوێژکاری یاسایی و وزە وتى: جیهانی نوێ، جیهانی نەخشەی هێڵە بازرگانییەکانە، کوردستان لە سەرووی گرنگترین خاڵی بەیەکگەیشتنی ئەم هێڵانەدایە، جەنگی ئەمریکا و ئێران و ململانێ هەرێمییەکان خەریکە پێناسەیەکی نوێ بۆ سنوورەکان دەکەن، بۆ کورد، ئەم قۆناغە یان دەبێتە مایەی سەربەخۆیی ئابووری و جێگیربوونی قەوارە سیاسییەکەی، یان دەبێتە هۆی دابەشبوون و لاوازبوونی زیاتر، کلیلەکە لە دەستی بڕیاربەدەستانی کورددایە کە ئایا دەتوانن لە زمان و لۆژیکی "جیۆئابووری" جیهانی نوێ تێبگەن و هاوکێشەکە بەقازانجی خۆیان وەربگێڕن، یان وەک هەمیشە تەنها تەماشاکار دەبن.

PUKMEDIA