له‌ ساڵیادى شه‌هیدبوونى حەسەن حه‌یران-دا

قادر عەزیز

من هێشتا مێردمنداڵ بووم بۆ سه‌ردانى خاڵم (عەریف عوسمان) و شه‌هید (سەعدى گچكه‌)ى مامم و ژماره‌یه‌ك له‌ خزمه‌كان كه‌ ئه‌وكاته‌ پێشمه‌رگه‌ بوون هاتووچۆى ناوچه‌ى پێشمه‌رگه‌م ده‌كرد.

ئه‌وكاته‌ له‌ بیستانه‌ به‌ سه‌ره‌وه‌ ناوچه‌كه‌ به‌ گشتى ئازادكراو بوو ، له‌ زۆربه‌ى گونده‌كانیش باره‌گاى پێشمه‌رگه‌ى لێبوو ، له‌و سه‌ردانانه‌ جارێكیان به‌ڕێكه‌وت خوالێخۆشبوو حەسەن حه‌یران پێشمه‌رگه‌ ده‌وریان لێدابوو ئه‌ویش به‌ ده‌نگه‌ زوڵاڵه‌كه‌ى لاوك و حه‌یرانى بۆ ده‌چڕین ، له‌مه‌ش گرنگتر و هونه‌رمه‌ندانه‌تر هه‌ر به‌خۆشى شمشاڵه‌كه‌ى ده‌ژه‌نى ، كه‌ هونه‌رى شمشاڵ ژه‌نینه‌كه‌ى هیچى له‌ لاوك و حه‌یرانه‌كانى كه‌متر نه‌بوو ، من زۆرجار له‌به‌ر خۆم بیرده‌كه‌مه‌وه‌ و ده‌ڵێم باشه‌ ئه‌و ته‌كنیك و ته‌كنه‌لۆژیایه‌ى ئیستا هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر كاتى خۆى هه‌بوایه‌ ده‌بوایه‌ حەسەن زیره‌ك و كاوێس ئاغا و حەسەن حه‌یران و ده‌یان هونه‌رمه‌ندى گه‌وره‌ى تر چ داهێنانێكیان له‌ هونه‌ره‌كه‌یان بخوڵقاندبایە.

زۆرى نه‌برد له‌ ساڵى (1974)دا شه‌ڕ و په‌لامارى هێزه‌كانى رژێم بۆ سه‌ر ناوچه‌كه‌ ده‌ستیپێكرد ، زۆربه‌ى ئه‌و ناوچه‌ رزگاركراوانه‌ى پێشتر ئاماژه‌م پێكرد له‌لایه‌ن رژێم داگیركرایه‌وه‌. هێزه‌كانى پێشمه‌رگه‌ش به‌ره‌و ناوچه‌ شاخاوییه‌كان هه‌ڵكشان و زۆربه‌ى ماڵ و منداڵ و خێزانه‌كانیشیان ده‌ربه‌ده‌رى دیوى ئێران بوون ، له‌وێش ده‌وڵه‌تى ئێران بۆ داڵده‌دانى ئه‌و خێزانانه‌ چه‌ندین ئۆردوگاى بۆ كردنه‌وه‌ ، یه‌كێک له‌و ئۆردوگایه‌ له‌ شارى (شنۆ) بوو ، ئێمه‌ ئه‌وكاته‌ ماڵمان له‌ مهاباد (سابڵاخ) بوو ، هه‌واڵمان پێگه‌یشت كه‌ كاك حەسەن حه‌یران له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانى له‌ ئۆردوگاى شنۆن ، سەعدى گچكه‌ى مامم برایه‌تى له‌گه‌ڵ حەسەن حه‌یران خۆشبوو ، ئه‌وه‌بوو چووین سه‌ردانمان كردن.
كاك سەعدى گچكه‌ هه‌ر بۆ خۆشى گوتى ها كاك حەسەنى به‌رخ به‌ران شه‌ڕت هه‌ڵگیرسانده‌وه‌ و خۆشت به‌جێتهێشتین (دیاره‌ مه‌به‌ستى كاك سەعدى ئه‌و لاوەى ده‌شتى هه‌ولێره‌ كه‌ حەسەن حه‌یران هانى پێشمه‌رگه‌ ده‌دات ده‌ڵێت: په‌لامار بده‌ن نیشانى دوژمنان بده‌ن بزانن له‌ هۆزى خائینان كێ به‌رخه‌ و كێ به‌رانه‌) ، گوتى به‌خوا كاك سەعدى نه‌خۆشم ، ئه‌گه‌ر نه‌خۆش نه‌بام تۆ من ده‌ناسى به‌جێمنه‌ده‌هێشتن ، دیاره‌ ته‌نگه‌ نه‌فه‌سیه‌كى هه‌بوو ، جارجار ئه‌گه‌ر زۆرى سه‌رما بوایە ماندووبوایه‌ په‌کیده‌خست.

دواى هه‌ره‌سى شۆڕشى ئه‌یلول حەسەن حه‌یرانیش ماڵى هاته‌ مهاباد ، له‌وێ لەیەکەوە نزیك بووین زۆر جاریش له‌گه‌ڵ كاك سەعدى به‌یه‌كه‌وه‌ سه‌فه‌رى ئورمیه‌یان ده‌كرد.

زۆرى نه‌برد ئێمه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌ عیراق و حەسەن حه‌یرانیش هه‌ر له‌ مهاباد مایه‌وه‌ ، دواى ساڵانێكى زۆر له‌ شه‌وى (8/7/1983) به‌ڕێكه‌وت من له‌ ده‌ره‌وه‌ى وڵات ده‌گه‌ڕامه‌وه‌ له‌ گوندى (بادیناوێ) پشتى (خانه‌ - پیران شه‌هر) به‌ دیدارى حەسەن حه‌یران شادبوومه‌وه‌ ، ئه‌و كات بادیناوێ وه‌كو تێرمیناڵى لێهاتبوو ، وڵاخدارێكى زۆر شه‌وانه‌ بار و نه‌فه‌راتیان له‌ رێگه‌ى قه‌ندیله‌وه‌ بۆ دیوى عیراق ده‌گواسته‌وه‌ ، من و كاك حەسەنیش سه‌رووڵاخێكمان په‌یداكرد و چه‌ند سەعاتێكى پێچوو تا گه‌یشتینه‌ سه‌ر چیاكه‌ كه‌ هه‌موو دیوى باشورى كوردستانت لێ دیاره‌ ، له‌وێ دانیشتین و پشویه‌كماندا ، كاك حەسەنم بینى ده‌گریا، زۆر دڵم پێى سوتا ، دیاربوو ساڵانێكى زۆر دووره‌ مه‌فته‌نى چه‌شتبوو ، غه‌ریبى هه‌ڵسابوو ، من پێشتر بیستبووم كاك حەسەن به‌ نیازبووه‌ (لاوكێك) له‌سه‌ر شه‌هیدى سه‌ركرده‌ سەعدى گچكه‌ و داستانى ده‌شتێو تۆماربكات ، پرسیارى ئه‌وه‌م لێكرد ، گوتى به‌خوا زۆرم هه‌وڵدا به‌ڵام له‌به‌ر گریان پێم ته‌واونه‌كرا، وازمهێنا.

ئێمه‌ ئه‌وكاته‌ باره‌گاكانمان له‌ قرناقا و پشتئاشان بوو ، پێش ئه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ كاك حەسەن حه‌یران لێكجیابینه‌وه‌ ، زۆرم له‌گه‌ڵ هه‌وڵدا كه‌ بۆ شه‌و میوانى ئێمه‌ بێت و ئیسراحه‌تێك بكا و بۆ به‌یانیه‌كه‌ش پێشمه‌رگه‌ى له‌گه‌ڵدا ده‌نێرین بۆ كوێ بچێت یاوه‌رى بكه‌ن ، به‌ڵام دیاربوو ئه‌و زۆر به‌په‌له‌ بوو بۆ گه‌یشتنه‌وه‌ به‌ كاوله‌ مه‌فته‌نێ وه‌ك ده‌ڵێن، مخابن دواى ساڵێك له‌و سه‌فه‌ره، بیستمان كه‌ كاك حەسەن حه‌یران له‌ رۆژى (16/7/1984) به‌ رووداوێكى ئۆتۆمبێل كۆچى دوایی كردوه‌.

له‌ ساڵیادى شه‌هیدبوونى حەسەن حه‌یراندا هه‌زاران سڵاو له‌ گیانى پاكى پێشمه‌رگه‌ و هونه‌رمه‌ندى گه‌وره‌ شه‌هید حەسەن حه‌یران كه‌ وه‌ك سه‌دان تێكۆشه‌رى ترى گه‌له‌كه‌مان له‌ ده‌ربه‌ده‌رى و له‌ غه‌ریبى به‌ نامرادى سه‌رى نایه‌وه‌.

PUKMEDIA