ئاشتیی هەرێمی و داهاتووی هاوبەش، گفتوگۆیەکی ستراتیژی لە سلێمانییەوە بۆ ئەنقەرە

محەمەد سەیدگوڵ

لەو قۆناغە هەستیار و بزوێنەرەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کە ئێستا تێیدا دەژین، ئەو هەنگاوە دیپلۆماسییانەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان هەڵیگرتوون، نەک تەنها بۆ هەرێمی کوردستان، بەڵکو بۆ ئاسایش و سەقامگیریی هەموو ناوچەکە بە خاڵێکی وەرچەرخانی مێژوویی دەژمێردرێن. لە چوارچێوەی سەردانی شاندی باڵای یەکێتی بۆ تورکیا و کۆبوونەوە لەگەڵ «هاکان فیدان»، وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە، ڕوونیی ئەو ڕوانگەیە دەردەکەوێت کە یەکێتی نەک لایەنگری کێشە و ململانێ، بەڵکو خوازیاری ئاشتی، بازرگانی و گەشەپێدانی هاوبەشە. ئەو پرۆسەی ئاشتییەی لە تورکیا باسی لێوە دەکرێت، ڕەنگە کلیلێکی گرنگ بێت بۆ ئەو ئارامییەی کە خەڵکی ناوچەکە بە پەرۆشەوە چاوەڕێی دەکەن. پشتگیریی هەرێمی کوردستان و یەکێتی بۆ سەقامگیری و بەردەوامیی ئەم گفتوگۆیانە، ڕەواییی زیاتر بە پرۆسەکە دەبەخشێت.

میراتێک کە ڕەگ و ڕیشەی بۆ ساڵانی نەوەدەکان دەگەڕێتەوە: تەلارسازی یەکەم، مام جەلال
کاتێک سەیری پاشخانی مێژووی ئەم هەنگاوە بوێرانەیەی ئەمڕۆ دەکەین، خولگەیەکی دیپلۆماسیی بەهێز و میراتێکی گەورەمان بەرچاو دەکەوێت. سەرۆک مام جەلال خودی ئەو کەسە بوو کە لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا، تەنانەت لە سەختترین کەشوهەوای سیاسیدا، یەکەم تۆوی پەیوەندیی هزرمەندانە و ئاشتیخوازانەی لەگەڵ ئەنقەرە چاند. لەو سەردەمەدا کە گفتوگۆ بە «تابوو» دادەنرا، مام جەلال بە دامەزراندنی پردی پەیوەندی لەنێوان تورکیا و لایەنە کوردییەکاندا، بەربەستە باوەکانی شکاند. ئەو دیپلۆماسییەی ئەمڕۆ دەبینین، لە ڕاستیدا نوێگەرییەک بۆ ئەو فەلسەفەی «عەقڵی هاوبەشی هەرێمی»یە کە مام جەلال بناغەکەی دانا.

سەرەتایەکی مێژوویی، دۆخی کەرکووک

ڕوونترین دەرکەوتنی ئەم میراتە لە کەرکووکدا بەرجەستە بوو. کەرکووک، وەک چەق و ناوەندی هاوسەنگییە هەستیارەکان، بە دانانی پارێزگارێکی تورکمان لە ڕێگەی ڕێککەوتنی یەکێتییەوە، نیشانیدا کە عەقڵی هاوبەش جێگەی نەتەوەپەرستیی توندی گرتووەتەوە. ئەم هەنگاوە، وەک دەستپێکێک بۆ متمانەسازی، زەمینەی بۆ پەیوەندیی باڵای دیپلۆماسی لەگەڵ ئەنقەرە خۆش کرد و مۆدێلێکی نوێی پێکەوەژیانی نێوان کورد، عەرەب و تورکمانی پێشکەش کرد.

تەلارسازە هاوچەرخەکانی سیاسەتی نوێ، بافڵ تاڵەبانی و قوباد تاڵەبانی

لە پشت ئەم ستراتیژە هزرمەندانەی نێوان ئەنقەرە و سلێمانیدا، ویستێکی سیاسیی بەهێز هەیە. بافڵ تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی، و قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم، بە تێکەڵکردنی میراتی ئاشتیخوازانەی باوکیان لەگەڵ مەرجەکانی سیاسەتی واقیعبینانەی ئەمڕۆدا، تەلارسازە ڕاستەقینەکانی ئەم قۆناغەن. کۆبوونەوەکانیان لەگەڵ «ئیبراهیم قالن»، یەکێک بوو لە گرنگترین بناغەکانی ئەم پەیوەندییە کە بە شێوەیەکی دیپلۆماسیی ورد و بەرز، نیگەرانییە ئەمنییەکانی خستە سەر مێزی گفتوگۆ.

تاجگوازیی گەورە، کردنەوەی نووسینگەی پەیوەندییەکانی یەکێتی لە ئەنقەرە

بەرزترین لوتکەی ئەم جموجۆڵە، کردنەوەی نووسینگەی یەکێتییە لە ئەنقەرە. ئەمە بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە کە پەیوەندییەکان لە قۆناغە کاتییەکان تێپەڕیوون و چوونەتە قۆناغی دامەزراوەیییەوە. ئەم نووسینگەیە میکانیزمێکی گفتوگۆی بەردەوام و ڕاستەوخۆ لەنێوان سلێمانی و ئەنقەرەدا دابین دەکات، کە زەمینەی گەشەپێدانی ئابووری، وەبەرهێنان، گەشتوگوزار و پەیوەندییە ئەکادیمییەکان بەهێزتر دەکات.

یەکێتی و هاوبەشیی ڕاستەقینە لە بەڕێوەبردندا

جێبەجێبوونی تەواوی ئەم ڕوانگەیە، بەستراوەتەوە بە سەقامگیریی سیاسیی ناوخۆییەوە. بانگەوازی یەکێتی بۆ پێکهێنانی حکومەت لەسەر بنەمای «هاوبەشیی ڕاستەقینە»، پابەندیی ئەم حزبە بۆ بەڕێوەبردنێکی دادپەروەرانە و هاوسەنگ دەسەلمێنێت.

بە کورتی؛ ئەو ڕوانگەیەی کە مام جەلال بە بوێرییەوە لە نەوەدەکاندا بناغەی دانا، ئەمڕۆ لەژێر سەرکردایەتیی بافڵ و قوباد تاڵەبانیدا، گیانێکی نوێی بە بەردا کراوەتەوە. سلێمانی بە کرانەوەی دەرگا دیپلۆماسییەکانی، دەبێتە خزمەتکاری ئاشتی و ئارامی، ئەمەش ڕێگایەکی دروستە بۆ گەیشتن بە خۆشگوزەرانی و سەقامگیریی زیاتری هەرێمی کوردستان.

PUKMEDIA