NY: Hejmara koçberan li cîhanê 122 milyon kes derbaz kirine

PUKMEDIA

Koçber

Komîsyona Bilind ê Penaberan ê Neteweyên Yekbûyî (UNHCR) roja Pêncşemê ragihand ku hejmara mirovên ku ji ber şer, tundûtûjî û zilmê li seranserê cîhanê bi zorê hatine koçberkirin gihîştiye astên pir bilind, nemaze ji ber ku kêmbûna fînansekirina mirovî. Tenê xala erênî vegerandina bi dilxwazî ye, bi taybetî bo Sûriyê.

Li gorî rapora salane ya UNHCR ku îro hat weşandin ku hejmara mirovên ku bi zorê hatine koçberkirin heta dawiya Nîsana 2025an gihîştiye 122.1 mîlyonî. Nakokiyên mezin li Sûdan, Myanmar û Ukraynayê dibin faktara sereke yên koçberiyê, digel têkçûna berdewam a rawestandina şer.

Filippo Grandi, Komîserê Bilind ê Penaberan ê Neteweyên Yekbûyî got, "Em di demek ne aramiya zêde de di têkiliyên navneteweyî de dijîn, ku şerê nûh dîmenek tirsnak diafirîne ku bi êşa mirovan têne nîşankirin. Divê em hewlên xwe du qat bikin da ku aştiyê bigerin û çareseriyên demdirêj ji bo penaber û kesên din ên ku neçar mane ji malên xwe birevin bibînin.

Koçberên bi zorê, kesên ku bi zorê hatine koçberkirin, kesên ku ji ber pevçûnan di nav welatên xwe de koçber bûne  dihewîne, ku ev hejmar bi 6.3 mîlyonî zêde bûye û di dawiya sala 2024an de gihîştiye 73.5 mîlyonî, û her weha penaberên ku ji welatên xwe direvin (42.7 mîlyon kesin). Sûdan niha rewşa koçberiya bi zorê ya herî mezin a cîhanê heye, bi 14.3 mîlyon penaber û koçberên navxweyî, ku li şûna Sûriyê digre (13.5 mîlyon), dû re jî Afganistan (10.3 mîlyon) û Ukraynayê (8.8 mîlyon) hene.

Di raporê de hat dîtin ku, berevajî têgihîştinên li herêmên dewlemendtir, ji sedî 67ê penaberan li welatên cîran dijîn, û welatên kêm-dahat û navîn ji sedî 73ê penaberên cîhanê dihewînin. Bi rastî, ji sedî 60ê kesên ku neçar mane birevin qet welatê xwe terk nekirine.

Her çiqas hejmara kesên ku bi zorê koçber bûne di deh salên dawî de hema bêje du qat zêde bûye jî, lê niha fînansmana UNHCR di heman asta sala 2015an de ye, ji ber ku alîkariyên mirovî bi giranî û berdewam kêm dibin. Ev rewşek pir dijwar e ji bo UNHCR, ku penaber û kesên din ên ku ji xetereyê direvin hîn bêtir bêparastin dihêle.

Grandi her wiha got, "Tevî kêmkirinên mezin ên alîkariyê jî, me di şeş mehên borî de hin tîrêjên hêviyê dîtin. Nêzîkî du milyon Sûrî piştî zêdetirî deh salan ji koçberiyê karibûn vegerin malên xwe. Welat hîn jî lawaz e, û mirov ji bo ji nû ve avakirina jiyana xwe hewceyê alîkariya me ne.

Bi tevahî, di sala 2024an de 9.8 milyon kesên ku bi zorê koçber bûne vegeriyane malên xwe, di nav wan de 1.6 milyon penaber (hejmara herî zêde di zêdetirî du dehsalan de) û 8.2 milyon kesên ku ji hundir koçber bûne (duyemîn hejmara herî zêde ya heta niha).

PUKMEDIA