Qedexeyên desthilatdariya Talîbanê mafên jinan sînordar kiriye

Ajans

Jinên Efganistanê

Pênc sal derbaz bûn ji dema ku Talibanê desthilatdariya Efganistanê girt ser xwem her çende Talîban dibêje: Serkeftinên girîng" bi dest xistine jî, bi her biryarekê re jiyan ji bo bi mîlyonan Efganiyan dijwartir dibe.

Pênc sal derbaZ bûn ji dema ku Talîban, ku di 15ê Tebaxa 2021an de, piştî vekişîna leşkerên Amerîkî, li Efganistanê dîsa desthilatdar bûn, hatin ser desthilatê,her çend Talîban, ku welêt bi navê "Îmarata Îslamî ya Efganistanê" birêve dibe, dibêje: Di van pênc salan de ewlehî û aramî bi dest xistiye jî, pirsgirêkên rojane yên ji bo efganiyan tenê xirabtir bûne,mafên jin û keçan bi rêya qedexeyên cûrbecûr li pey hev hatine sînordarkirin, û hejariya zêde di bin rejîma Talîbanê de, ku ji civaka navneteweyî hatiye dûrxistin, bi mîlyonan kes hewcedarê alîkariyê hiştiye.

Dagirkirina Kabîlê ji aliyê Talîbanê ve di 15ê Tebaxa 2021.an de, piştî 20 salan, tirsa ji nûve bicîhkirina rejîma dijwar ya 1996-2001an zêde kir,di destpêkê de, Talîbanê, bi serokatiya Hibatullah Exundzada, bi soza hikûmeteke "cuda û nerm" piştgiriya navneteweyî xwest,lê, pênc salên piştî wê cuda bûn,keçên ji 12 salî mezintir ji çûna xwendingehan hatin qedexekirin, û heta danîna pencereyan di odeyên ku bi piranî jin lê diman de jî hate sînordarkirin,ji mêran hate xwestin ku rihên xwe bi qasî mûştekê dirêj bikin, û bi karanîna kravatan, tirşkirina rihên xwe li berberxaneyan, û xêzkirina wêneyên mirov û heywanan hatin qedexekirin.

UNESCO:Afganistan yekem welat e ku perwerdehiya keçan qedexe kiriye

Rêxistina Perwerde, Zanist û Çandê ya Neteweyên Yekbûyî (UNESCO) ragihand ku ji ber qedexeyên Talibanê, li Efxanistanê zêdetirî 2 mîlyon û 400 hezar keç û jin ji mafê xwe yê bingehîn yê perwerdehiyê bê par mane û ev rewş paşeroja welat dixe metirsiyeke mezin.

Rêxistina UNESCO, bi boneya nêzîkbûna salvegera pêncemîn ya hatina ser desthilatdariyê ya Talibanê li Efxanistanê, raporteke berfireh û daxuyaniyeke hişyarkirinê belav kir.

Li gorî amarên fermî yên rêxistinê, piştî biryarên tund yên rêveberiya Talibanê, deriyên xwendinhgehên amadeyî û zanîngehan bi temamî li ser keç û jinan hatine girtin ku ev qedexe niha bandorê li ser jiyana 2 mîlyon û 400 hezar xwendekarên keç û jinan dirust dike.

UNESCO di raportê de balê dikişîne ku Efxanistan di asta cîhanê de yekem welat e ku têde xwendina keçan bi fermî hatiye qedexekirin.
Rêveberên rêxistinê hişyarî didin ku ev biryar ne tenê ziyanê dide mafên mirovan,di heman demê de aborî û sîstema tenduristiyê ya welat jî ber bi hilweşînê ve dibe, ji ber ku di paşerojê de dê pijîşk, mamoste û pisporên jin çênebin.

Di dawiya raporê de, UNESCO bang li civaka navneteweyî û rêxistinên mafên mirovan dike ku fişarên xwe yên li ser Talibanê zêde bikin daku ev biryara hov bê betalkirin û mafê xwendinê bi temamî ji bo jinên Efxanî bê vegerandin.

PUKMEDIA