Di salvegera mirina wî de, Şêx Mehmûd El-Hefîd: Ji ragihandina serxwebûna Kurdistanê heta sirgûn û vegerê

Ajans

Şêx Mehmûd û hevalên wî

Îro roja Înê (9ê Cotmeha sala 2026)  an salvegera mirina Şêx Mehmûd Berzencî ye, yek ji rêberên herî navdar yên tevgera neteweyî ya Kurd di nîvê yekem yê sedsala 20.an de.

 Ew di sala 1956.an de li Bexdayê di 76 saliya xwe de koça dawiyê kir, û termê wî bo Silêmaniyê hat veguhastin, li wir merasîmek mezin de termê wî hat veşartin.

Şêx Mehmûd di sala 1881.an de li Silêmaniyê ji dayûk bû û di sala 1910.an de serokatiya wê girt ser xwe û di Gulana 1919.an de, wî yekem sefera xwe ya çekdarî li dijî Brîtanîyan birêve bir û serxwebûna Kurdistanê ragihand û piştî ku daxwazên Kurdan di Konferansa Aştiyê ya Parîsê de hatin redkirin, li Silêmaniyê hikûmetek ava kir,berî ku têk biçe û were girtin û piştî ku sizayê mirinê lê hat birîn, wî di gelek şeran de şer kir, ya herî girîng Şerê Baziyanê bû,piştî ku sizayê bi darvekirinê lê hat birîn,ew di 30ê Îlona 1922.an de vegeriya Silêmaniyê, piştî peymanan ku mafê avakirina hikûmetek Kurdî didan Kurdan,lê, di Mijdara heman salê de, piştî ku Brîtanî sozên xwe bi cih ne anîn, wî xwe wek Padîşahê Kurdistanê ragihand.

Şêx Mehmûd zimanê Kurdî wek zimanekî fermî îlan kir, pereyek taybet derxist û bandora hikûmeta xwe li ser deverên berfireh yên Kurdistanê berfireh kir.

Piştî şer û pevçûnên nû, di sala 1924.an de ji Silêmaniyê derket û heta sala 1927an şerê partîzanî li dijî hêzên Îraqî û Brîtanî domand, piştî wê li Îranê ma.

 Di sala 1930.an de vegeriya daku serhildanek nû bi rê ve bibe ku heta Gulana 1931.an dom kir, bi tepeserkirina wê û sirgûnkirina wî bo başûrê Îraqê bi dawî bû, berî ku di sala 1941.an de vegere Kurdistanê.

Di 21ê Adara 1931.an de, Şêx Mehmûd nameyek ji Serokê Komeleya Miletan re şand û daxwaza naskirina mafê çarenûsî yê Kurdan û avakirina dewletek serbixwe li başûrê Kurdistanê kir û rexne li tevlîkirina herêmên Kurdî bo Îraqê bêyî gerantîkirina mafên niştecihên wan û bikaranîna hêzê li dijî wan kir.

 Şêx Mehmûd piştrast kir ku Kurd li dû dostaniyê û biratiyê bi gelên din re ne lê red kirin ku radestî serweriya yên din bibin, û tekez kir ku bidestxistina aramiyê pêwîstî bi naskirina mafên wan yên neteweyî û rêdana wan ji bo birêvebirina karûbarên xwe bi xwe heye.

Serpêhatiya Şêx Mehmûd Berzencî di dîroka tevgera siyasî ya Kurd de qonaxek girîng e, ku bi serhildanên çekdarî, hewldanên ji bo avakirina hikûmetek Kurdî û hewldanên siyasî û dîplomatîk ji bo daxwazkirina mafên neteweyî û serxwebûnê ve hatiye nîşankirin.

PUKMEDIA