Belgenameyeke dîrokî ya Kurdan li Şamê hat dîtin

Rêportaj 03:08 PM - 2026-06-16

Belgenameya dîrokî

Rojnamevanekî navdar ê Kurd li Şamê paytexta Sûriyê belgeyeke dîrokî dîtiye ku dîroka wê ji 200 salî zêdetir e, naveroka belgeyê behsa soz û peymana 12 malbatên Kurd ji bo yekîtiya mala Kurdên ku li bajarê Şamê û Çiyayê Qasiyon dijîn vedibêje.

Di vê derbarê de Mihemed Silêman, rojnamevanê navdar ê Kurd li bajarê Şamê paytexta Sûriyê, ji rojnameya Kurdistanî Nwê re gotiye: "Ev belgenameya dîrokî di mala Kurdekî li Şamê dijî de hatiye dîtin û ji bo îspatkirina rastbûn û dîroka kevnar a bicihbûna Kurdan li Sûriyê 200 sal berê pir girîng e.

Peymanek di navbera 12 malbatên Kurdane li Şamê ye

Mihemed Silêman got: Ev belge delîlek zindî ye li dijî her hewldanek şovenîst li Komara Sûriyê ku dixwaze dîroka Kurdan li Şamê û Sûriyê xera bike, an jî nû nîşan bide, û ev belge peymanek di navbera 12 malbatên Kurdane li Şamê ye. Naveroka belgeyê her wiha behsa aştî û yekrêziya navbera kurdên şêniyên bajarê Şamê û Çiyayê Qasiyon li Sûriyê dike û di beşekî din a belgenameyê de dibêje ku "emê şer nekin û dijminatiya Kurdên Merdîn û Amed nekin".

Silêman zêde dike û dibêje: Wêneyek din li cem min heye ku vedigere sala 1930an, dema ku 33 welatparêz û serokên eşîrên Kurd li Şamê li mala Omer Şemdîn Axa kom bûn û dûv re bi hev re wêneyek kişandin ku (Mîr Celadet Bedirxan, Osman Sebrî, Haco Axa serokê hoza Hevêrka, Tofîq Mîrza digel sê jinên din ên Kurd di wêneyê de ne.

Vekirina du dibistanên taybet ji bo kur û keçên Kurd li Sûriyê 

Di dirêjahiya axaftina xwe de Mihemed Silêman got: "Mebesta wan ji civîna li mala Omer Şemdîn Axa, wan nameyek ji hikûmeta Fransayê ya li Sûriyê re şandin û ji Fransîyan xwestin ku du dibistanên taybet ji bo kur û keçên Kurd li Sûriyê vekin," wî got. Têgihîştina rewşenbîr û rêberên Kurdan di wê demê de ew bû ku li ser perwerdehiyê û fêrbûn wekî çekek ji bo parastina ziman û nasnameya neteweyî ya Kurdî li Sûriyeyê.

Wî zêde kir ku mala kesayetiya navdar a Kurd Omer Şemdîn Axa li Şamê di nîvê sedsala bîstan de, wekî yek ji malbatên welatparêz ên Kurd li Şamê, her gav di komkirina rewşenbîr û serokên eşîrên Kurd de di bin desthilata Fransî de xwedî cihekî taybet bûye ji bo parastin û berevanîkirina li mafên gelê kurd wek xwendin û zanistê û mafê kultorî.
Got jî: Ev tevgerên rewşenbîrî yên Kurdan li Şamê, Rojavayê Kurdistanê û Bakurê Kurdistanê bi giştî her gav bi rêya rewşenbîr û welatparêzên malbata Bedirxaniyan bûne û Mîr Celadet Bedirxan û Kameran Bedirxan di damezrandina Komala (Xwebûn) di sala 1927`an li Lubnanê de roleke çalak lîstine. Û derçûna yekem kovara Kurdî, Hawar, di sala 1932an de li Şamê bi tîpên Kurdî-Latînî hate weşandin.

Ew her wiha dibêje: Rehên Kurd li Şamê û Sûriyeyê pir kevn in û gelek tax û çiyayên Sûriyeyê bi navê Kurdî hatine binavkirin, lê di dema desthilatdariya Hikûmeta Yekîtî ya Misir û Sûriyeyê de, piraniya van navên Kurdî hatine guhertin û Erebîzekirin. Li hezar duyemîn a Berî Zayînê, dema ku eslê etnîkî yê Kurd vedigere Mîtanîyiyan, xelkê xwecihî yê herêmê.

Serdema desthilatdariya Eyûbiyan serdemeke zêrîn 

Di dawiya axaftina xwe de Silêman got: Serdema desthilatdariya Eyûbiyan serdemeke zêrîn a bicihbûna Kurdan e li Şam û Helebê di sedsala 12an a PZ de, bi serokatiya Selahedîn Eyûbî, dema ku desthilatdariya Eyûbî li Şam û Misrê hate damezrandin, ew çûn Sûriyeyê, bi taybetî li bajarên Şam û Helebê, ku li wir çend taxên Kurdan hatine avakirin, û malbatên Kurd di dema Împeratoriya Osmanî de berdewam koçberî Sûriye û Helebê bûne.

Hêjayî gotinê ye ku parastin û arşîvkirina vê belgeya hêja ji hêla Mihemed Silêman, rewşenbîrekî Kurd li Şamê, xizmeta herî mezin a ji bo nasnameya neteweyî ya Kurd li Sûriyeyê ye, ji ber ku ew rê li ber xirabkirina dîrokê digre û pêgeha yasayî û dîrokî ya Kurd li ser axa xwe û navçeyê bihêztir dike, hevşêweya belgenamey dîrokî ya Serokê netewî Mam Celal Talebanî ku Kurdistanîbûna Kerkukê piştrast kiribû.

PUKMEDIA/ Kurdistanî Nwê