Rêbaza Mam Celal

Îmad Ehmed

Êvareya duh, li malê li ser mêza xwarinê bi hevjîn, zarok û neviyên xwe re em mijûlî xwarina êvarê bûn, mêz tijî evîn, bîranîn û gotinên dil bûn, caran behsa jiyana rojane û caran jî behsa siyasetê dihate kirin.

Xwedî û xizm dibêjin: Şêweyê Aram dişibe ciwaniya te, Kak Qubad jî dibêje: Bizêviya Aram, wisa ji min re dibêje ku dişibe bizêviya serdema ciwaniya te bixwe.

Aram, kurê min yê biçûk û zarokê me yê dawî, ji ber ku di roja şehadeta Kak Aram de ji dayîk bibû, Kak Dilêr û Kak Bextiyar ew navê «Aram» bi nav kirin, Aram bi çavekî tûj û dûrbîn li min nêrî û got:

 Bavê min, ez pir caran dibihîzim ku tu û hevalên dêrîn dibêjin: Rêbaza Mam Celal, min Mam Celal dîtiye, gava ez zarok bûm wêne jî bi wî re girtiye, lê min siyaset pê re nekiriye ku ez bizanim ew rêbaz çi ye. Tu ku demekî dirêj li ba Mam Celal bûyî, ji me re behs nakî ku rêbaza Mam Celal çi ye?

Min jî got:

– Başe, bila xwarina xwe biqedînin, di dema vexwarina çayê de, li gorî şiyana xwe ez ê ji we re behs bikim.

Piştî xwarinê, gava çaya me di nav buxar û bîhna bîranînan de hat danîn, min bi pirsiyareke kurt dest pê kir: Rêbaz çi ye?

Rêbaz ne tenê komek ji diruşm û gotinên xweşike ku carinan werin dubarekirin; berevajî vê, ew komek ji prensîp, nirx û helwestane ku bîrkirina ramana siyasî dikin û dema ku têne ceribandin dibin rêberek çalakiyê,rêbaz rêya ku serkirdeyek di navbera gotin û kiryaran, armanc û amûran, hêz û exlaqê de diafirîne ye.

Ji ber vê yekê, rêya Mam Celal nikare were sînordarkirin bo gotarek yan qonaxek taybetî,ev rê ji tevlîheviyek ji raman û pratîkê, şoreş û diyalogê, Kurdayetiyê û mirovatiyê, çepgirî û demokrasiyê pêk tê.

Stûna yekem ya vê rêbazê Kurdbûn û baweriya bi mafên gelên bindest bû, Mam Celal Kurdbûnê wekî dijberiya neteweyên din şîrove nedikir; Wî mafên Kurdan wekî beşek ji mafên mirovan û neteweyan didît,di rêbaza wî de, Kurdbûn ne tenê hestek bû; ew berpirsiyariyek bû ku xak, nasname û ziman biparêze, di heman demê de mafên civak û neteweyên din nas bike,ew dizanibû ku gelekî ku mafên xwe dixwaze, divê mafên yên din ji bîr neke.

Stûna duyemîn çepgirî û dadperweriya civakî bû, çepgirîya Mam Celal ne tenê hevokeke siyasî bû; ew di nêzîkatiya wî ya ji karker, cotkar, karker, mamosta û çînên marjînal re diyar bû.

Li gorî wî,azadiya siyasî bê wekhevî û edaleta civakî ne temam e,çima divê mafê dengdanê hebe lê nan nebe? Çima divê mafê axaftinê hebe, lê nexweşxane, xwendingeh û xaniyên baş nebe?

Mam Celal baweriya xwe bi sosyalîzmekê dianî ku bi demokrasî, pirrengî û azadiyên gerdûnî re hevaheng be,li gorî wî, sosyalîzm ne tenê netewekirina dewlemendiya welêt bû;ew dadperwerî, wekheviya derfetan û parastina rûmeta mirovan bû.

Stûna sêyem demokrasî û pejrandina pirrengiyê bû,Mam Celal di derbirînê de nerm bû, lê di baweriya xwe ya bi maf û azadiyan de ne sist bû,nermbûna wî qelsî nebû; ew hunera dîtina xalên hevpar û vekirina deriyê çareseriyan bû.

Wî bi qefta gulan siyaset nîşan da; her kulîlkek reng, bêhn û bedewiya xwe heye, lê gava ew li hev tên, ew guldesteyek xweşiktir çêdikin,civak bi yek rengî xweşik nîne;hêza wê di cudahîyên wê de ye, bi şertê ku cudahî nebin sedema nefret û dijminatîyê, lê bibin çavkaniya temamkerîyê.

Mam Celal ne tenê bi gotinan behsa demokrasiyê dikir; wî ew di reftara xwe ya rojane de jî dianî ziman,wî rexne pesend dikir û ji rexneyan natirsiya,eger rexneyek we hebe, ji min dest pê bikin,wî gelek caran di civînan de ji me re digot.

Ev baweriyek bû ku divê serkirde berî her tiştî xwe bipirse û binirxîne,partiyek ku guh nade rexneyan şaşiyên xwe nabîne; serkirdeyekî ku ji rexneyan dûr dikeve, hêdî hêdî xwe ji gel û rastiyê dûr dixe.

Rêbaza Mam Celal di heman demê de riya diyalogê bû,ew bi heval, reqîb û heta bi dijminan re diaxivî; ne ji ber ku wî nakokiyan ji bîr kiribû, lê ji ber ku wî dizanibû ku siyaset hunera veguherandina nakokiyan bo çareseriyek gengaze.

Baweriya bi maf û rolên jinan beşek girîng ya vê nêzîkatiyê bû,li gorî wî, jin ne tenê nîvê civakê bûn;ew beşdarvanek sereke bû di siyaset û avakirina pêşerojê de, civatek ku jinan ji maf û biryardanê dûr dixe, nikare bi navê azadî û pêşkeftinê biaxive.

Kurteyek rewşenbîrî ya vê rêbazê di broşûra "Çima Yekîtiya Nîştimanî?" de heye,ev broşûr ne tenê bersiva pirsa damezrandina rêxistineke siyasî dide;berevajî vê, ew belgeyeke rewşenbîrî ye ku nîşan dide ka divê YNKê çi be, divê kî temsîl bike û divê ji bo çi cûrê civakê têbikoşe.

Aliyek din yê rêbaza Mam Celal realîzma siyasî, avakirina hevpeymaniyê û tehemûl bû,ew di armancên xwe yên bingehîn de bi israr bû, lê di hilbijartina amûrên xwe de nerm û realîst bû, ji bo wî, siyaset ne qadeke tolhildanê bû;ew hunera veguherandina hevrikan ji bo danûstandinan û dijminên duh ji bo hevbeşiya çareseriyê yên îro bû.

Bê guman, rêya Mam Celal gelek pîvan û taybetmendiyên din hene ku em nekarin di vê gotara kurt de behsa wê bikin,ev tenê hewldaneke ku deriyê lêkolînên berfirehtir veke.

Di rastî de, şêweyê resen ê YNKê tê wateya rêbaza Mam Celal; Sendîkayek ku ji bo karker, rewşenbîr, jin, ciwan, cotkar û kedkaran penagehek e, yekîtiyek ku navê wê yê neteweyî ne ne tenê di dirûşmeyên wê de ye, lê di tevger, biryar û xizmeta wê de jî heye.

Rêbaza Mam Celal ne tenê tişteke ku meriv di bîranîn û salvegeran de li ser biaxive,rêyek zindî ye dema ku di çalakiyê de berdewam dike,divê li gorî guhertinên demê were nûjenkirin û bersiva pirsên nifşê nû bide.

Pirsa Aram ne tenê ya kurê min bû; pirsa her nifşekî nû eve:Rêbaza Mam Celal di jiyan û siyaseta me ya îro de li ku derê xuya dike?Ew çawa dikare bersiva pirsgirêkên ciwanan, jinan, bêkariyê, koçberiyê, ne dadperweriyê û nebûna baweriyê bide

Bersiva van pirsan di gotarekê de nayê dayîn,divê saziyên peywendîdar yên di nav YNKê de, bi alîkariya zanîngeh û navendên lêkolînê, binemayên rêbaza Mam Celal bi awayekî zanistî berhev bikin û analîz bikin; gotar, name, biryar û helwestên wî, digel serpêhatî û şahidiyên hevalên wî, di pirtûkek taybet de biweşînin;pirtûkek ku ne tenê behsa jiyana Mam Celal neke, lê di heman demê de binema û rêbazên pêkanîna rêbaza wî ji nifşê nû re jî pêşkêş dike.

Dema min axaftina qedand, Çay sar bibû, lê pirsa Aram hîna jî germ bû,têgîştim ku rêbaza Mam Celal nikare di şevekê de di rûniştineke Çayê de were temamkirin.

Min tenê derî vekir; ji ber ku rêbaz, eger di pirtûkan û bîranînan de bimîne, ew dibe dîrok; lê eger ew berdewam bîr, tevger bike û bersiva pirsên nifşê nû berdewam be, ewê bibe pêşeroj.

PUKMEDIA