ته‌مه‌نی 100 رۆژه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی زه‌یدی.. ده‌ستكه‌وت و ئاڵنگاریی

AI- PUKMEDIA

عەلی زەیدی 100 رۆژە سەرۆکوەزیرانی عیراقە

دوای 100 رۆژ له‌ پێكهێنانی حكومه‌ته‌كه‌ی، عه‌لی زه‌یدی رووبه‌ڕ‌ووی چه‌ندین ئاڵنگاری سیاسی و ئه‌منی بووه‌ته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ندین پرسی جێی بایه‌خی عیراقییه‌كانی كردووه‌ته‌ به‌رنامه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی، كه‌ خۆی له‌ رووبه‌ڕ‌ووبونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و كۆكردنه‌وه‌ی چه‌ك له‌ ده‌ستی گروپه‌ چه‌كداره‌كان ده‌بینێته‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی هه‌وڵی نزیك بوونه‌وه‌ی له‌ وڵاتانی كه‌نداو ناوه‌ و ده‌یه‌وێت ئابوری وڵات هه‌مه‌جۆر بكات.

نزار ئامێدی سه‌رۆككۆماری عیراق، رۆژی 27ی4ی2026، عه‌لی زه‌یدی بۆ پێكهێنانی حكومه‌ت راسپارد، دواتریش ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق، رۆژی 14ی5ی2026، متمانه‌ی به‌ حكومه‌ته‌كه‌ی زه‌یدی و به‌رنامه‌كه‌ی به‌خشی، هاوكات 14 وه‌زیریش له‌ كۆی 23 وه‌زیر متمانه‌یان پێدرا.

زه‌یدی سێ دۆسیه‌ی كردووه‌ته‌ كاری له‌پێشینه‌ی خۆی

زه‌یدی له‌ ماوه‌ی 100 رۆژی رابردوودا، دوو هه‌ڵمه‌تی گه‌وره‌ی ده‌ستپێكرد، یه‌كه‌میان چه‌ككردنی گروپه‌ چه‌كداره‌كان و دووه‌میان گه‌ڕ‌اندنه‌وه‌ی پاره‌یه‌كی زۆر له‌ سامانی گشتی و ده‌ستگیركردنی چه‌ندین گه‌نده‌ڵكار، سێیه‌میشیان دووباره‌ بنیاتنانه‌وه‌ی ئابووری عیراق و هه‌مه‌جۆر كردنی، به‌شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ پێداویستییه‌كانی ناوخۆ بگونجێت.

كۆكردنه‌وه‌ی چه‌ك له‌ئێستادا هه‌نگاوی گرنگی ناوه‌

له‌ دۆسیه‌ی یه‌كه‌مدا، پرۆسه‌ی كۆكردنه‌وه‌ی چه‌ك له‌ئێستادا پێی ناوه‌ته‌ قۆناغێكی نوێ و ژماره‌یه‌ك گروپی چه‌كدار ڕ‌ه‌زامه‌ندییان نیشانداوه‌ بۆ ڕ‌اده‌ستكردنی چه‌كه‌كانیان، ئه‌مه‌ش له‌پێناو كۆتاییهێنان به‌ دیارده‌ی چه‌كداریی ده‌ره‌وه‌ی یاسا و به‌هێزكردنی دامه‌زراوه‌ ئه‌منییه‌ فه‌رمییه‌كان بۆ پاراستنی سه‌قامگیری.

هاوكات، حكومه‌تی عیراق جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ ململانێدا نییه‌ له‌گه‌ڵ هیچ پێكهاته‌یه‌ك و پڕ‌ۆسه‌كه‌ به‌ لۆژیكی په‌راوێزخستن به‌ڕ‌ێوه‌ ناچێت، بۆیه‌ به‌پێی زانیارییه‌كان، هه‌ندێك له‌و گروپانه‌ی له‌ژێر چه‌تری ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبیدان به‌ كرده‌یی ده‌ستیان به‌ ڕ‌اده‌ستكردنی چه‌كه‌كانیان كردووه‌ و گروپه‌كانی دیكه‌ش بڕ‌یاره‌ له‌سه‌ر هه‌مان ئاڕاسته‌ هه‌نگاو بنێن، ئه‌مه‌ش وه‌ك پابه‌ندییه‌ك به‌ به‌رپرسیارێتییه‌ ده‌ستوورییه‌كان.

هه‌ڵمه‌تی به‌ره‌به‌یان بۆ ده‌ستگیركردنی گه‌نده‌ڵكاران

له‌ دۆسیه‌ی دووه‌مدا،كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ رووبه‌ڕ‌ووبونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی، زه‌یدی له‌ 28ی6ی2026، هه‌ڵمه‌تی به‌ره‌به‌یانی ده‌ستپێكرد بۆ رووبه‌ڕ‌ووبوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و ده‌ستگیركردنی ئه‌و به‌رپرس و په‌رله‌مانتارانه‌ی كه‌ تۆمه‌تبارن به‌ دزینی سامانی گشتی؛ ئۆپه‌راسیۆنه‌كه‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ده‌زگا ئه‌منییه‌كان و ئه‌نجومه‌نی باڵای دادوه‌ری ئه‌نجامدرا، له‌ئه‌نجامدا نزیكه‌ی 50 كه‌س ده‌ستگیركران كه‌ تێوه‌گلابوون له‌ گه‌نده‌ڵی.

هاوكات، سه‌ركرده‌یه‌كی باڵا له‌چوارچێوه‌ی هه‌ماهه‌نگی" ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ به‌ "گه‌وره‌ترین هه‌ڵمه‌ت له‌دوای ساڵی 2003وه‌ ناو ده‌بات و دووپاتیشی هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ به‌رده‌وامی ده‌بێت و هه‌موو هێز و پێكهاته‌كانی عیراق پاڵپشتی له‌ زه‌یدی ده‌كه‌ن.

سامانه‌ گه‌ڕ‌ێندراوه‌كانی گه‌نده‌ڵكاران نزیكه‌ی 482.6 ملیار دیناری عیراقییه‌

له‌ باره‌ی پاره‌ گه‌ڕ‌اوه‌كانی گه‌نده‌ڵكارانیش، ڕ‌وانگه‌ی ئیكۆ عیراق له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا ئاشكرای كرد، كۆی گشتیی ئه‌و پاره‌ نه‌ختینه‌یه‌ی گه‌ڕ‌ێندراوه‌ته‌وه‌ ده‌گاته‌ نزیكه‌ی 390.08 ملیار دیناری عیراقی، ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی بڕ‌ی 141 ملیۆن دۆلار به‌ دیناری عیراقی هه‌ژمار كراوه‌،هه‌روه‌ها، به‌ هه‌ژماركردنی به‌های ئه‌و زێڕ‌ه‌ی ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌ كه‌ بڕ‌ه‌كه‌ی نزیكه‌ی نیو تۆن ده‌بێت و به‌های یه‌ك گرام به‌ 185 هه‌زار دینار خه‌مڵێندراوه‌، كۆی گشتیی به‌های ئه‌و سامانه‌ گه‌ڕ‌ێندراوه‌یه‌ به‌رز ده‌بێته‌وه‌ بۆ نزیكه‌ی 482.6 ملیار دیناری عیراقی.

ڕ‌وونیشی كردووه‌ته‌وه‌:ئه‌و بڕ‌ه‌ پاره‌یه‌ له‌خه‌رجییه‌كانی مووچه‌ی مانگانه‌ی چه‌ند وه‌زاره‌تێك زیاتره‌، وه‌ك وه‌زاره‌ته‌كانی گواستنه‌وه‌، ژینگه‌، كۆچ و كۆچبه‌ران و نه‌وت، له‌ هه‌مان كاتدا، پاره‌ گه‌ڕ‌ێندراوه‌كه‌ یه‌كسانه‌ به‌ نزیكه‌ی نیوه‌ی پشكی مانگانه‌ی هه‌رێمی كوردستان له‌ بودجه‌ی فیدراڵی، كه‌ پاره‌داركردنی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمیش له‌خۆده‌گرێت.

هه‌مه‌چه‌شنكردنی ئابووری و كه‌مكردنه‌وه‌ی پشتبه‌ستن به‌ نه‌وت

له‌ دۆسیه‌ی ئابووریشدا،حكومه‌ته‌كه‌ی زه‌یدی هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ سه‌رنجی خۆی خسته‌ سه‌ر كه‌رتی نه‌وت- كه‌ بنه‌مای ئابووری عیراقه‌ و زیاتر له‌ 94%ی داهاته‌كانی پێكده‌هێنێت، هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ئاسته‌نگه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ خه‌رجییه‌ گشتیه‌كان، كه‌رتی بانكی، باج، گومرگ و كه‌رتی تایبه‌ت، حكومه‌ت پلانه‌كانی بۆ داڕ‌شتنه‌وه‌ی كه‌رتی بانكی و بیمه‌ و جێبه‌جێكردنی چاكسازییه‌كانی باج و گومرگ و هه‌مه‌چه‌شنكردنی ئابوری بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی پشتبه‌ستن به‌ نه‌وت ڕ‌اگه‌یاند.

هاوكات، ده‌ستی به‌ ڕ‌ێوشوێنی كۆكردنه‌وه‌ی باج و گومرگی له‌سه‌ر گواستنه‌وه‌ی ده‌ره‌كی كرد له‌ هه‌وڵێكدا بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی داهاتی ده‌وڵه‌ت و سنوورداركردنی به‌فیڕ‌ۆدان، به‌ڵام له‌ئێستادا له‌گه‌ڵ قه‌یرانێكی توندی نه‌ختینه‌ییدایه‌؛ پێدانی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت به‌هۆی كه‌میی پاره‌ی نه‌ختینه‌وه‌گه‌یشتووه‌ته‌ دۆخێكی سه‌خت.

عیراق په‌یوه‌ندییه‌ عه‌ره‌بییه‌كانی پته‌و ده‌كات

له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌، عه‌لی زه‌یدی، هه‌وڵه‌كانی چڕ‌كردووه‌ته‌وه‌، بۆ گۆڕ‌ینی په‌یوه‌ندییه‌كانی عیراق له‌گه‌ڵ وڵاتانی كه‌نداو، به‌شێوه‌یه‌ك كارنامه‌ی سه‌رۆكوه‌زیران له‌سه‌ر بنه‌مای كرانه‌وه‌ به‌ڕ‌ووی وڵاتانی عه‌ره‌بیدا داڕ‌ێژراوه‌، ئه‌وه‌ش دوای له‌ ساڵانی ڕ‌ابردوودا سستبوون و پاشه‌كشه‌ی به‌خۆیه‌وه‌ بینی.

حكوومه‌ت هه‌وڵ ده‌دات له‌ ڕ‌ێگه‌ی فراوانكردنی په‌یوه‌ندییه‌ ده‌ره‌كییه‌كان و به‌هێزكردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هاوبه‌شه‌كان له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ، چاره‌سه‌ری به‌شێك له‌ قه‌یرانه‌ ناوخۆیییه‌كان بكات، بۆیه‌ په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ سوریا ده‌رفه‌تی بۆ عیراق ڕ‌ه‌خساندووه‌ تا له‌ ڕ‌ێگه‌ی تانكه‌ره‌وه‌ نه‌وت هه‌نارده‌ی به‌نده‌ری بانیاس بكات، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییه‌كان لایه‌نی ئه‌منی و بازرگانی و كشتوكاڵیی گرنگ له‌خۆده‌گرن.

پته‌وكردنی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ سعودیه‌ به‌هۆی پێگه‌ی به‌هێزی ئابوریی ئه‌و وڵاته‌ گرنگییه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌، به‌تایبه‌ت له‌ بواری وه‌به‌رهێنان، پشتگیریی دارایی و بانكی، و ئه‌گه‌ری نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی هێڵی بۆڕ‌یی نه‌وتی عیراق به‌ره‌و به‌نده‌ره‌كانی ده‌ریای سوور له‌ ئارادایه‌.

كارنامه‌ی زه‌یدی به‌و شێوه‌یه‌یه‌ كه‌ عیراق پێویستی به‌ دروستكردنی په‌یوه‌ندییه‌كی هاوسه‌نگ له‌گه‌ڵ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ (ئێران، توركیا، سوریا، سعودیه‌، كوێت و ئوردن)هه‌یه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌ یه‌ك ئاراسته‌دا قه‌تیس ببێت.

100 رۆژ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندن به‌س نیه‌

ئه‌مه‌ش له‌كاتێدایه‌،مخلد حازم شاره‌زای ئه‌منی، رایده‌گه‌یه‌نێت: 100 رۆژ به‌س نییه‌، بۆ ئه‌وه‌ی بزانین حكومه‌ت تا چه‌ند جدیه‌ له‌ رووبه‌ڕ‌ووبونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و چه‌كدانانی گروپه‌ چه‌كداره‌كان،
وتیشی: حكومه‌ت له‌م دوو پرسه‌دا ده‌ستپێشخه‌ری كردووه‌، به‌تایبه‌ت له‌ رووبه‌ڕ‌ووبونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵیدا، كه‌ بوومه‌له‌رزه‌یه‌ك له‌ناو دامه‌زراوه‌كانی وڵاتدا روویدا و چه‌ندین به‌رپرس ده‌ستگیر كران، بۆیه‌ ئه‌م بابه‌ته‌، پرسێكی دوور مه‌ودایه‌.

PUKMEDIA