Rojava.. Özerk Yönetimden Anayasal Haklara

Kürdistan 05:20 PM - 2026-09-07

İlham Ahmed’in Türk El-Kay Kanalı ile röportajı

Suriyeli Kürtler, Rojava ve Kuzey Suriye'de yıllar süren mücadele ve silahlı direnişin ardından davalarını yeni bir siyasi aşamaya taşıdı.

Demokratik Suriye Güçleri (DSG), Kürtlerin Suriye'deki konumunu pekiştirmeyi hedeflerken; eğitim, asayiş, yerel güçler (özellikle YPJ), kayıplar ve tutuklular konularında Şam hükümetiyle uzlaşmaya vardı.

Sürece ilişkin değerlendirmelerde bulunan İlham Ahmed, "Suriye'nin bu hassas döneminde Kürtlerin hakları demokratik bir Suriye çatısı altında güvence altına alınmalıdır" dedi.

İlham Ahmed, gazeteci Banu Güven'e Türk televizyon kanalı ilke'da verdiği röportajda, yıllar süren mücadele ve silahlı direnişin ardından Suriyeli Kürtlerin yeni bir siyasi döneme girdiğini vurguladı.

Şam ile bütünleşme ve DSG'nin feshedilme sürecinin, Kürtlerin ve diğer tüm bileşenlerin haklarının Suriye anayasasında tescil edilmesini amaçladığını belirten Ahmed, şu ifadeleri kullandı: "Şu an zorlu ve hassas bir süreçteyiz.

Askeri alandan siyasi sürece geçiş; tüm unsurlara yer veren demokratik bir Suriye'de Kürtlerin siyasi, kültürel ve eğitsel haklarının sağlanması için yeni diyaloglar gerektiriyor."

Kürtçe Eğitim

Röportajda öne çıkan başlıklardan biri eğitim oldu.

İlham Ahmed, üzerinde anlaşılan mevcut Kürtçe eğitim modelini eleştirerek bunu Özerk Yönetim bölgelerinde uygulanan sisteme kıyasla bir "geri adım" olarak nitelendirdi.

Müzakerelerde Kürtçenin eksiksiz biçimde resmi eğitim dili olmasını talep ettiklerini belirten Ahmed; varılan mutabakatın yalnızca üç dersin Kürtçe verilmesini, bunun yanında felsefe, coğrafya, tarih ve etkinliklerden oluşan dört dersin daha Kürtçe işlenmesini kapsadığını açıkladı.


Kürtlerin Suriye'nin kadim bir parçası olduğunu ve anadillerinde eğitim alma haklarının bulunduğunu vurgulayan Ahmed, "Nihai hedefimiz, Kürtçenin eğitim kurumlarında yalnızca seçmeli veya tek bir ders olarak değil, resmi bir eğitim dili olarak yer almasıdır" dedi.

Binlerce öğrencinin lise seviyesine kadar teorik müfredatı Kürtçe okuduğunu hatırlatan Ahmed, Arapça gibi bir dile aniden geçiş yapılmasının öğrencilerin başarı düzeyini ve akademik geleceğini olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

Ortaokul düzeyinde sosyal bilimler derslerinin seçmeli olarak Kürtçe verileceğini, Kürtçe ve Arapçanın harmanlandığı bir model uygulanacağını belirten Ahmed, yükseköğretimdeki yasal ve kurumsal çerçevenin ise henüz netleşmediğini kaydetti.

Yeni Eğitim Yılı ve Yaşanan Zorluklar

Eğitim-öğretim yılının başlangıcına değinen İlham Ahmed, okulların bu ayın 15'i ile 20'si arasında açılmasının planlandığını duyurdu.

Yeni eğitim sisteminin aceleyle uygulanmasının aksaklıklara yol açabileceğini ifade eden Ahmed, müfredatın tercüme ve basım işlemlerinin aylar süren bir hazırlık gerektirdiğini söyledi.

Müfredatın hazırlanabilmesi için bu yıl da Özerk Yönetim sisteminin sürdürülmesini önerdiğini ancak Eğitim Bakanlığı'nın yeni sistemi Suriye genelinde uygulama kararı aldığını belirterek bunun öğrenciler için zorluklar doğurabileceğini kaydetti.

YPJ Özel Birim Olarak İçişleri Bakanlığı'na Bağlanacak

Askeri ve güvenlik dosyalarına ilişkin konuşan Ahmed, kadınların ordu saflarına doğrudan katılımının kabul görmemesi üzerine Kadın Koruma Birliklerinin (YPJ), özel bir operasyonel birim sıfatıyla Suriye İçişleri Bakanlığı bünyesine dahil edileceğini açıkladı.

Kürt tarafının, dünyadaki birçok ülkede olduğu gibi kadınların orduda doğrudan yer almasını savunduğunu belirten Ahmed, Şam ile yürütülen müzakerelerde bu önerinin kabul edilmediğini söyledi.

Mevcut anlaşmanın YPJ'nin kendi özgün yapısını ve savunma kabiliyetini koruyarak İçişleri Bakanlığı'na bağlı özel bir güç olarak görev yapmasını öngördüğünü, nihai ayrıntıların netleştirilmesi için görüşmelerin sürdüğünü ekledi.

Şam'da Kadınlar Karar Mekanizmalarından Uzak

Şam'daki karar alma mercilerinde kadın temsilinin yetersizliğini eleştiren Ahmed, kadınların varlığının son derece sınırlı olduğunu ve çoğu zaman sembolik düzeyde kaldığını ifade etti.

Yasama organındaki kadın temsil oranının %10'u geçmediğini belirterek bunun çok düşük olduğunu vurguladı ve anayasal hakların kazanılması için güçlü bir kadın mücadelesi çağrısında bulundu.

Afrin ve Haseke'den üç Kürt milletvekilinin mecliste yer aldığını ve parlamento komisyonlarının belirlenmesi için cumhurbaşkanlığı kararnamesini beklediklerini aktaran Ahmed, kendisinin Dış İlişkiler Komisyonu ile Anayasa Yazım Komisyonu'nda görev almasını öngördüğünü ifade etti.

Çok Bileşenli Demokratik Suriye

Yeni Suriye anayasasına ilişkin anayasal müzakerelerin takviminin henüz kesinleşmediğini bildiren Ahmed, Kürtlerin temel talebinin tüm halkları kucaklayan demokratik bir Suriye inşa etmek olduğunu vurguladı.

Anayasal çerçevenin Kürtler, Araplar, Türkmenler, Süryaniler, Asuriler ve Ermenileri kapsaması gerektiğini; Newroz'un tanınması ve Kürtçe konuşma özgürlüğü gibi kültürel kazanımların daha geniş anayasal, siyasi ve yasal bir zemine oturtulması gerektiğini belirtti.

Yaklaşık 500 Kişi Kayıp

Kayıplar ve akıbeti belirsiz kişiler dosyasında yaklaşık 500 sivil ve askerin durumunun netleşmediğini açıklayan Ahmed, bu kişilerin tutuklu mu yoksa yaşamını yitirmiş mi olduğuna dair bilgi bulunmadığını, akıbetlerinin aydınlatılması amacıyla isim listesinin yetkili mercilere iletildiğini aktardı.

Yerinden edilenlerin dönüşüne de değinen Ahmed, zorluklara rağmen bir kısım Afrinlinin evlerine dönebildiğini; Serêkaniyê (Resulayn) ve Tel Abyad göçmenlerinin dönüşü için de engellerin aşılmasına çalışıldığını söyledi.

Kimliksizler İçin 360 Bin Başvuru

Bütünleşme ve devlet inşası adımlarının müzakere ve uzlaşıyla atıldığını belirten Ahmed, hedefin tek bir gruba değil tüm Suriyelilere ait bir devlet kurmak olduğunu söyledi.

Vatandaşlıktan çıkarılan ve kimliksiz bırakılan kişilere (ecnebî/mektum) vatandaşlık verilmesi sürecinin tamamlanmak üzere olduğunu kaydeden Ahmed, yaklaşık 360 bin kişinin resmi vatandaşlık başvurusunda bulunduğunu ve bunun Kürtler açısından kritik bir kazanım olduğunu vurguladı.

PUKMEDIA