Kürdistan’ın İlk Özgür Seçimleri 34 Yaşında

Kürdistan 09:44 AM - 2026-05-19

Yüksek Seçim Denetim Kurulu

Bugün (19 Mayıs 2026), Kürdistan Bölgesi’nde diktatör Baas rejiminin devrilmesinin ardından gerçekleştirilen ilk özgür ve demokratik parlamento seçimlerinin 34. yıl dönümü. 19 Mayıs 1992'de yapılan bu tarihi seçim, Kürt halkının kendi kaderini tayin etme ve kurumsallaşma mücadelesinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

İlk Parlamento Seçimi Kararı Nasıl Alındı?


Kürdistan Bölgesi'nin Baas rejimi güçlerinden kurtarılmasının ardından, dönemin Kürdistan Cephesi siyasi liderliği 19 Mayıs 1992'de ilk genel seçimlerin yapılması kararını aldı. 

Bu kararın arkasında, Irak'ın 2 Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal etmesiyle bölgede oluşan yeni siyasi dengeler yer alıyordu.

 Kürt halkının mücadelesinde bir ilk olarak, Kürdistan Cephesi halkın büyük desteğiyle Kerkük dahil olmak üzere Kürdistan topraklarının büyük bölümünü kurtarmayı başardı.

Ancak daha sonra Saddam rejimi; Kerkük, Süleymaniye, Erbil ve Duhok gibi büyük şehirleri yeniden işgal etti. 

Rejimin vahşi katliamlarından kaçmak isteyen Kürt, Türkmen ve Hristiyanlardan oluşan milyonlarca insan, İran ve Türkiye sınırlarına doğru "Milyonluk Göç"ü başlattı. 
Bu süreçte peşmerge güçleri, Erbil’deki Korê ve Süleymaniye’deki Azmar Dağı cephelerinde kahramanca bir direniş sergileyerek Irak ordusunu püskürttü. 

Ardından, Fransa’nın önerisi, ABD ve İngiltere’nin desteğiyle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 688 sayılı kararı aldı.

 Bu kararla, Kürt halkını korumak amacıyla 36. paralelin kuzeyi  Irak uçuşlarına yasaklanarak "Güvenli Bölge" ilan edildi.

İdari ve Hukuki Boşluğun Doğuşu

Kürdistan Cephesi ile Saddam rejimi arasındaki görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, Irak hükümeti 26 Ekim 1991'de tüm idari ve kurumsal kurumlarını Kürdistan Bölgesi'nden çekmeye başladı.

Bu hamle bölgede büyük bir hukuki ve idari boşluk yarattı.

 Yedi siyasi partiden oluşan Kürdistan Cephesi, bölgenin fiili (de facto) otoritesi olarak bu krizle yüzleşti.

Bölgeyi yasalar çerçevesinde yönetmek adına, bağımsız, özgür ve demokratik seçimler yoluyla parlamenter bir sistem kurulması fikri benimsendi.

Bu amaçla Kürdistan Cephesi liderliği; hakimler, avukatlar, hukukçular ve siyasi parti temsilcilerinden oluşan 15 kişilik özel bir yasa hazırlık komisyonu kurdu.

 Komisyonda şu isimler yer alıyordu:

Reşid Abdülkadir – Kürdistan Bölgesi Yargıtay Başkanı

Maruf Rauf – Bölge Bakanlığı'nın ilk Adalet Bakanı

Nazım Havizi – Erbil İstinaf Mahkemesi Başkanı

Hakim Emir Havizi – Erbil İstinaf Mahkemesi Üyesi (Daha sonra Seçim Yüksek Komisyonu Başkanı oldu)

Şemseddin Müfti

Mahmud Baban

Dr. Sadi Berzinci – Selahaddin Üniversitesi Hukuk ve Siyaset Bilimi Fakültesi Dekanı

Dr. Hurşid Şevket Ravanduzi – Selahaddin Üniversitesi Hukuk ve Siyaset Bilimi Fakültesi Öğretim Üyesi

Avukat Mustafa Askari

Fersat Ahmed – 1992'den itibaren Kürdistan Parlamentosu Sekreteri

Dr. Kays Diwali – Daha sonra ilk dönem parlamento üyesi oldu

Hasan Abdülkerim Berzinci – Daha sonra parlamento üyesi oldu

Bahtiyar Haydari – Parlamento Üyesi

Kadir Cabari – Daha sonra Kürdistan Hükümeti 2. Kabinesinde Adalet Bakanı oldu

Franso Hariri – KDP Parlamento Grup Başkanı (2000 yılında suikasta kurban gitti)

Kürdistan Ulusal Meclisi Seçim Kanunu Kabul Edildi

Oluşturulan özel komisyon, 23 Aralık 1991 ile 28 Ocak 1992 tarihleri arasında yaptığı yoğun toplantıların ardından bir kanun taslağı hazırlayarak Kürdistan Cephesi liderliğine sundu.

 Taslak, 28 Nisan 1992'de onaylanarak 1992 yılı 1 Sayılı "Kürdistan Ulusal Meclisi – Irak Seçim Kanunu" adıyla yürürlüğe girdi.

19 Mayıs 1992'de yaklaşık 1 milyon seçmenin katılımıyla; genel, gizli ve doğrudan oy verme esasına dayalı ilk parlamento ve "Kürdistan Kurtuluş Hareketi Liderliği" seçimleri gerçekleştirildi. 

Bu tarihi süreç, yabancı gözlemcilerin ve Kürt halkının dostlarının desteğiyle yürütüldü.

Seçim Sistemi ve %7 Barajı

Seçim kanununa göre, bir partinin parlamentoda sandalye kazanabilmesi için %7’lik seçim barajını aşması gerekiyordu.

 19 Mayıs 1992'deki bu ilk demokratik deneyim; uluslararası insan hakları örgütleri, Avrupalı parlamenterler ve yabancı gazetecilerin gözetiminde yapıldı.
Toplam 967.229 seçmen sandık başına gitti.

İlk Parlamento Seçimlerinin Sonuçları

Seçimlerin ardından oyların sayılmasıyla resmi sonuçlar ve oy oranları şu şekilde netleşti:

PUK (Kürdistan Yurtseverler Birliği) ve Kürdistan Emekçiler Partisi Listesi: 423.833 oy (%43.61)
KDP (Kürdistan Demokrat Partisi) Listesi: 439.889 oy (%45.5)
Yekgirtin (Sosyalist Parti ve Kürdistan Bağımsızlık Partisi): 24.882 oy (%2.56)
İslami Liste: 49.108 oy (%5.5)
Kürdistan Demokratik Halk Partisi Listesi: 9.903 oy (%1.02)
Kürdistan Demokratik Birliği, Komünist Parti ve Bağımsızlar: 21.123 oy (%2.17)
Bağımsız Demokratlar Listesi: 501 oy (%0.05)

Nispi temsil sistemine göre yürütülen ve Yüksek Seçim Komisyonu tarafından açıklanan sonuçlara göre, %7 barajını yalnızca PUK-Emekçiler ittifakı ile KDP listeleri geçebildi.

Parlamentodaki toplam 105 sandalyeden 100'ü bu iki ana parti arasında %50-%50 (50'şer sandalye) olarak paylaştırıldı.

Hristiyan Kotası İçin 5 Sandalye Ayrıldı

Seçimlerin tamamlanmasının ardından, Kürdistan Cephesi siyasi liderliğinin 8 Nisan 1992 tarihli kararı uyarınca parlamentoda Hristiyan bileşenler için 5 sandalye tahsis edildi.

Bu sandalyelerin 4’ünü Asuri Demokratik Hareketi, 1’ini ise Kürdistan Hristiyan Birliği kazandı.

Bu ilk dönem parlamentosu uzun yıllar görevine devam etti.

İkinci dönem parlamento seçimleri ise ancak Baas rejiminin yıkılmasının ardından, Irak genel seçimleriyle eş zamanlı olarak 30 Ocak 2005'te yapılabildi.

1992'deki tarihi seçimde "Kürdistan Kurtuluş Hareketi Liderliği" (Bölge Başkanlığı) için ise dört lider yarışmıştı:

Mam Celal Talabani (PUK Genel Sekreteri)

Mesud Barzani (KDP Genel Başkanı)

Dr. Mahmud Ali Osman

Osman Abdülaziz (Kürdistan İslami Hareketi Lideri)
İlk Dönem (1992) Kürdistan Parlamentosu Üyeleri Listesi

PUK (Kürdistan Yurtseverler Birliği) Listesi:
Ayad Namık Mecid,
İsmail İbrahim Mardan,
Bekir Ahmed Yakub (Bekre Sur),
Bekir Haci Sefer Gulam,
Bekir Mustafa Said,
Peri Han Mahmud Şevki (Şemam Şevki),
Taha Muhammed Taha,
Cafer Mustafa Ali,
Celal Cevher Aziz,
Çeto Rauf Havizi,
Hazim Ahmed Mahmud Yusufi,
Hüseyin Canbali Abdullah,
Hüseyin Hamid Rahim,
Hüseyin Arif Abdülrahman,
Hasan Abdülkerim Zaman Berzinci, Hasan Kanabi Blbas,
Haydar İsmail Abdullah,
Hikmet Muhammed Kerim,
Dr. Husrev Gül Muhammed,
Dr. Muhammed Fuad Masum Hıdır
, Rızgar Kail Muhammed
, Rauf Ferec Muhammed,
Salar Aziz İsmail,
Sadi Ahmed Pire,
Said Ali Han Abdi,
Selahaddin Abdülhamid Abdullah,
Selam Kerim Han Bradost,
Şalav Ali Abdullah Askari,
Abdülkerim Kakehame,
Abdullah İbrahim Abdullah,
Abdullah Resul Ali (Kosret Resul)
, Ali Resul Rüstem,
Ali Abdullah Kake Ahmed Caf,
Ömer Abdullah Muhammed,
Ömer Ali Hüseyin,
Ido Haci İsmail Babeşeyh,
Imad Ahmed Seyfur,
Faik Muhammed Ahmed Gülpi,
Gelavej Abdülcebbar Cabari,
Latif Abdülkadir Sadık,
Mustafa Seyid Kadir,
Mustafa Kadir Mahmud,
Mazhar Ali Mustafa Hirani,
Menaf Nadir Kadir,
Nehle Muhammed Sadullah, Nawşirvan Fuad Maruf,
Nimet Abdullah Pirdavud, Hero İbrahim Ahmed.

KDP (Kürdistan Demokrat Partisi) Listesi:

İbrahim Said Muhammed, Barzan Halid Aziz, Bahtiyar Haydar Osman, Burhan Ali Muhammed Reşid Caf, Cafer Şeyh Ali Berzinci, Celal Selim Resul (Hoşnav), Cemil Abdi Sindi, Cevher Ahmed Şavaz,
Hüseyin Ali Kemal,
Hasan Salih Ağa Rüstem Han,
Halime Hüseyin Muhammed Barzani,
Hame Ali Tevfik Mirza, Hamid Selim Miran,
Dr. İdris Hadi Salih,
Dr. Kays Diwali Said Duski,
Dr. Niyaz Cemil Reşid Miran,
Dr. Hame Necmeddin Caf,
Dr. Latif Mahmud Berzinci,
Receb Şaban Tayyip Akreyi,
Rakib Hüseyin Mela Dzeyi,
Zahir Muhammed İbrahim Koyi,
Zehra Haci Taha Resul,
Sertip Muhammed Hüseyin Kakeyi,
Serkis Ağacan Mamendo,
Said Muhammed Sıddık Haruri,
Selah Mahmud Abdullah Allaf,
Selahaddin İbrahim Kadir,
Selim Ali Mlo Mezuri,
Şefik Emin Muhammed,
Şefika Fakih Abdullah Caf,
Şeyh Muhsin el-Müfti, Afan Osman Nakşibendi,
Fatih Muhammed Emin,
Fazıl Rauf Sabir,
Ferhan Abdullah Şerefi,
Felekeddin Sabir Kakeyi,
Fevziye İzzettin Reşid,
Kasım Muhammed Kasım,
Kakerreş Muhammed Nakşibendi
, Mamend Abbas Mamend Ağa,
Muhammed Tahir Zeynelabidin,
Muhammed Abdülkadir Ahmed,
Memun Nur Muhammed Brifkani,
Memend Muhammed Amin Ağa,
Muhsin Salih Abdülaziz,
Nadir Muhammed Kadir,
Necat Yasin Hurşid Neccar,
Nihad Nureddin Reşid,
Vurya Ahmed Emin Dzeyi,
Yahya Muhammed Berzinci,
Yunus Muhammed Selim.

Bağımsızlar:

Abdülhalik Muhammed Reşid Zengene,
İzzettin Mustafa Resul,
Muhammed Emin Abdülkerim,
Şerko Bekas (Şerko Faik Abdullah).

Kürdistan Emekçiler Partisi: 

Sabah Hüseyin Osman,
Kadir Aziz Muhammed,
Yasin端 Muhammed Abdülkadir.

Asuri/Keldani (Kota):
Petros Esherya Hürmüz,
Şamil Nenu Benyamin,
Yonadam Yusuf Kanna.

Seçimlerin ardından ilk Kürdistan Bölge Hükümeti (Kabin) ilan edildi ve Dr. Fuad Masum, Kürdistan’ın ilk Başbakanı olarak hükümeti kurmakla görevlendirildi.

Kürdistan Parlamentosu Başkanlığı'nın 34. Yıl Dönümü Mesajı

Kürdistan Parlamentosu Başkanlığı, ilk özgür seçimlerin yıl dönümü vesilesiyle yayınladığı kutlama mesajında şu ifadelere yer verdi:

"19 Mayıs 1992'de gerçekleşen ilk parlamento seçimlerinin yıl dönümünde, Kürdistan halkını, şehitlerimizin onurlu ailelerini ve tüm siyasi partileri en içten dileklerimizle kutluyoruz.

Bu tarihi adım, halkımızın meşru temsilcileri eliyle demokratik, sivil ve özyönetim mücadelesinin temel taşı olmuştur.

Bu parlamento; Enfal, kimyasal saldırılar ve devrimin zorlu aşamalarında ödenen bedellerin bir ürünüdür.

Gelecek seçimlerin de aynı ulusal ruh ve demokratik olgunlukla gerçekleşmesini temenni ediyoruz."

üncel Durum: 6. Dönem Seçimleri Sonrası Hükümet Arayışları

Kürdistan Bölgesi’nde parlamentonun 6. dönem seçimleri 20 Ekim 2024 tarihinde gerçekleştirilmiş ve seçilen milletvekilleri 2 Aralık 2024'te yasa önünde yemin ederek görevlerine başlamışlardır.

2026 yılı itibarıyla, yeni hükümetin kurulması yönündeki çalışmalar ve siyasi partiler arasındaki müzakereler halen devam etmektedir.

Özellikle Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK) ve Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) arasında, halka hizmet odaklı güçlü bir kabinenin kurulması amacıyla yürütülen görüşmelerde önemli aşamalar kaydedilmiş olup, tarafların yeni hükümetin vizyonu konusundaki görüşleri birbirine oldukça yakındır.


PUKMEDIA