Karasuları ve Uluslararası Sular

Dünya 11:49 AM - 2026-08-30

Ticari gemi

Jeopolitik ve Ulusal Güvenlik Uzmanı Prof. Dr. Ceza Tevfik Talib; açık deniz ve okyanuslardaki su yollarının hiçbir ülkenin mülkiyetinde olmadığını ve buralarda ticaretin tamamen serbest olduğunu belirtmektedir.

Ancak su yolu bir ülkenin karasuları içinde kalıyorsa, ilgili kıyı devleti kendi sınırları dâhilinde olduğu gerekçesiyle bu hattan geçişleri kısıtlama yetkisine sahiptir.

Doğal Boğazlar ve Yapay Kanallar

Hürmüz, Babülmendep ve Malakka gibi insan eliyle yapılmamış doğal geçitlerde seyrüsefer serbesttir.

Kıyı devletinin güvenliğini tehdit etmeme, askeri amaç taşımama veya yasa dışı madde taşımama şartıyla geçen gemilerden herhangi bir vergi veya geçiş ücreti alınmaz.

Buna karşın Mısır’daki Süveyş Kanalı veya Orta Amerika’daki Panama Kanalı gibi insan yapımı su yolları, büyük bütçeler ve emekle inşa edildiği için geçiş yapan tüm gemilerden ilgili devletler tarafından geçiş ücreti alınır ve bu gelirler söz konusu ülkelerin ekonomisinde büyük bir paya sahiptir.

Su Yollarının Küresel ve Bölgesel Ekonomiye Etkisi

Kamu Maliyesi Uzmanı Dr. Pirot Muhammed Emin'e göre Hürmüz Boğazı, küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin ve önemli oranda sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) geçtiği, enerji güvenliğinin en kritik noktasıdır.

ABD ile İran arasındaki gerilimlerin yarattığı riskler petrol fiyatlarını, gemi sigorta maliyetlerini ve küresel enflasyonu doğrudan artırmaktadır.

Hava taşımacılığının aşırı pahalı olması, kara taşımacılığının ise karmaşık altyapı ve siyasi onaylar gerektirmesi nedeniyle su yollarının tam bir alternatifi bulunmamaktadır.

Bu durum özellikle ekonomisi tamamen petrol ihracatına ve ithalata dayalı olan Irak ve Kürdistan Bölgesi için doğrudan bir tehdittir.

Hürmüz'deki aksamalar petrol ihracatını azaltarak bütçe açığına yol açmakta, memur maaşlarının ödenmesini ve kamu hizmet projelerinin finansmanını doğrudan riske atmaktadır.

Uluslararası Hukuk ve Geçiş Rejimi

Uluslararası Kamu Hukuku Uzmanı Dr. Yadgar Kemal, dünyada yaklaşık 38 uluslararası su yolu bulunduğunu, bunlardan 10'unun stratejik öneme sahip olduğunu aktarmaktadır.

1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (UNCLOS) 37 ila 44. maddeleri uyarınca, uluslararası boğazlardan sürekli ve hızlı transit geçiş hakkı tanınmıştır.

Ticari ve askeri gemiler, denizaltıların su altından geçişi ve askeri uçakların uçuşu da dâhil olmak üzere, kıyı devletinden önceden izin almaksızın bu haktan yararlanabilir.

Kıyı devletleri seyrüsefer güvenliği, çevre koruma, balıkçılık, gümrük ve göçmenlik gibi alanlarda düzenlemeler yapabilse de sözleşmenin 44. maddesi uyarınca transit geçişi keyfi olarak engelleyemez, durduramaz veya bayrak ayrımı yapamaz.

Uluslararası Adalet Divanı'nın 1949 tarihli Corfu Boğazı Davası kararı da barış zamanında uluslararası boğazlardan zararsız ve hukuka uygun askeri geçiş hakkını teyit etmiştir.

Bununla birlikte, son dönemde Hürmüz ve Babülmendep boğazlarında yaşanan askeri ve jeopolitik gelişmelerin, gelecekte kıyı devletlerinin egemenlik haklarını genişleten ve seyrüsefer serbestisini daraltan yeni uluslararası teamüllere zemin hazırlayabileceği değerlendirilmektedir.

PUKMEDIA  Hiwa kazm