Bir Kürt Subayın Kaleminden: 14 Temmuz Devrimi’nin Perde Arkası

PUKMEDIA

Arşev

Bugün (14 Temmuz 2026), Irak'ta monarşi rejimine son veren ve ülkenin tarihinde dönüm noktası olan 14 Temmuz 1958 Devrimi'nin 68. yıl dönümü.

14 Temmuz 1958 sabahı, General Abdülkerim Kasım ve beraberindeki bir grup subayın öncülüğünde gerçekleştirilen askeri ihtilalle, Irak'taki krallık rejimi yıkılarak yerine cumhuriyet ilan edildi.

Dönemin en yakın tanıklarından biri olan ve "Rehab Sarayı Kahramanı" olarak bilinen Kürt subay Mustafa Abdullah (Reis Mustafa Abdullah), vefat etmeden önce verdiği bir röportajda o tarihi günleri ve devrime giden süreci şu sözlerle anlatmıştı:


Irak Krallığı'nın Kuruluşu ve Toplumsal Huzursuzluk

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından İngiltere, o güne kadar siyasi literatürde yer almayan "Irak" devletini kurma çalışmalarına başladı.

Şeyh Mahmud Berzenci öncülüğündeki Kürt isyanlarının İngiliz kuvvetlerince bastırılıp Süleymaniye'nin işgal edilmesinin ardından, Güney Kürdistan da bu yeni devlete bağlandı. Haşimi hanedanından I. Faysal Irak Kralı yapıldı.

1939'da İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde, İngiliz mandası altındaki Irak hükümeti de savaşa dahil olmak zorunda kaldı.

Krallık döneminde büyük bir istikrarsızlık yaşandı; 38 yıllık monarşi sürecinde tam 59 kez hükümet değişti.

Krallık dönemi her ne sonraki dönemlere kıyasla daha az şiddet içerse ve halk protestolarıyla hükümetler devrilebilse de, halkın yönetimden duyduğu memnuniyetsizlik her geçen gün arttı.



"Hür Subaylar" Örgütü ve Kürtlerin Rolü

Halkın monarşi rejimine karşı duyduğu bu öfke, ordu içerisinde de karşılık buldu.

Arap dünyasındaki benzerlerinden esinlenerek ordu içinde gizlice örgütlenen Hür Subaylar (El-Dubbat el-Ahrar) hareketi kuruldu.

Mustafa Abdullah, hareketin lider kadrosunda Kürt subayların çok kritik roller üstlendiğini belirterek şu önemli ayrıntıyı paylaşıyor:

"Hür Subaylar Komitesi'nin başkanlığına ilk olarak Kürt bir subay olan Tuğgeneral Muhyiddin Abdülhamid seçilmişti. Daha sonra komite başkanlığına Abdülkerim Kasım getirildi.

Abdülkerim Kasım'ın Kürt subaylara güveni her zaman tamdı ve onlarla özel bir koordinasyon içerisindeydi."



14 Temmuz 1958 Sabahı: Saraya Hücum ve Cumhuriyetin İlanı

14 Temmuz 1958 sabahı, Abdülkerim Kasım liderliğindeki Hür Subaylar, Bağdat'taki Rehab ve Zuhur saraylarına operasyon düzenleyerek kraliyet ailesini ve Başbakan Nuri es-Said yönetimini devirdi.

Reis Mustafa Abdullah, darbe sabahı yaşanan kaosu ve Kürt subayların kan dökülmesini engellemek için verdiği mücadeleyi şöyle aktarıyor:

"O sabah Albay Adil Celal (Kürt subay), can kayıplarının önüne geçmek için büyük çaba sarf etti.

Mikrofonu eline alarak halka ve askerlere seslendi: 'Bu devrim halkın devrimidir, fakirlerin devrimidir! Lütfen ateş açmayın, kan dökülmesin!' diye haykırdı. Bu çağrı üzerine Veziriye bölgesindeki binlerce sivil sokaklara dökülerek askerlerle birleşti.

Tıpkı Fransız İhtilali'ndeki gibi halk ve ordu tek vücut oldu.

Ancak daha sonra, Arap milliyetçisi Abdüsselam Arif, Kürt kimliğinden rahatsız olduğu Albay Adil Celal'i alay komutanlığı görevinden alarak pasif bir görevle Zaho'ya kaymakam olarak sürgüne gönderdi."



Mustafa Abdullah, 14 Temmuz Devrimi'nin lider kadrosunun büyük çoğunluğunun Kürt subaylardan oluştuğunu, bu nedenle bu tarihi olayın sadece Irak geneli için değil, Kürt halkının yakın tarihi açısından da derin izler bıraktığını vurguluyor.




PUKMEDIA