Vefatının Yıl Dönümünde Şeyh Mahmud Berzenci: Bağımsızlık İlanından Sürgüne ve Geri Dönüşe

Kürdistan 11:41 AM - 2026-10-09

Şeyh Mahmud ve arkadaşları

yüzyılın ilk yarısında Kürt ulusal hareketinin en belirgin liderlerinden biri olan, 1956 yılında Bağdat'ta 76 yaşında vefat eden ve cenazesi memleketi Süleymaniye'ye nakledilerek kitlesel bir törenle defnedilen Şeyh Mahmud Berzenci (el-Hafid), vefatının yıl dönümü olan 9 Ekim'de anılıyor.

1881'de Süleymaniye'de doğan ve 1910'da kentin liderliğini üstlenen Şeyh Mahmud; Paris Barış Konferansı'nda Kürt taleplerinin dile getirilmesine izin verilmemesi üzerine Mayıs 1919'da İngilizlere karşı ilk silahlı hareketi başlatmış, bağımsızlık ilan ederek Süleymaniye merkezli ilk Kürt hükümetini kurmuş, Baziyan Boğazı başta olmak üzere çeşitli çatışmaların ardından esir alınarak idam cezasının hafifletilmesiyle Hindistan'a sürülmüştür.

Kürtlere hükümet kurma hakkı verilmesine ilişkin mutabakatların ardından 30 Eylül 1922'de Süleymaniye'ye dönen Berzenci; İngilizlerin vaatlerinden geri adım atması üzerine aynı yılın kasım ayında kendisini "Kürdistan Kralı" ilan etmiş, Kürtçeyi resmi dil kabul edip kendi para birimini bastırarak hakimiyet alanını genişletmiştir.

1924'te yeniden alevlenen çatışmalar sonrası Süleymaniye'den ayrılarak 1927'ye kadar gerilla mücadelesini sürdüren, ardından İran'a geçen Berzenci; 1930'da yeni bir ayaklanma başlatmış, hareketin bastırılmasının ardından Irak'ın güneyine sürgüne gönderilmiş ve nihayet 1941'de Kürdistan'a geri dönmüştür.

21 Mart 1931'de Milletler Cemiyeti Başkanlığı'na gönderdiği mektupta Kürtlerin kendi kaderini tayin hakkının tanınmasını ve Güney Kürdistan'da bağımsız bir devlet kurulmasını talep eden Berzenci; Kürt bölgelerinin hakları güvenceye alınmaksızın Irak'a bağlanmasını ve uygulanan askeri baskıları eleştirerek bölgesel istikrarın ancak ulusal hakların tanınması ve Kürtlerin kendi kendilerini yönetmesiyle mümkün olacağını vurgulamıştır.

Şeyh Mahmud Berzenci'nin mücadelesi; silahlı ayaklanmaları, hükümet kurma girişimleri ve uluslararası düzeydeki diplomatik temaslarıyla Kürt siyasal tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir.

PUKMEDIA