Milletin ve Vatanın Onuru Olmadan Geçen Dokuz Yıl: Başkan Mam Celal'in Biyografisi ve Mirası

Kürdistan 09:20 AM - 2026-10-03

Başkan Mam Celal

Irak eski Cumhurbaşkanı ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK) Genel Sekreteri Merhum Celal Talabani, sağlık durumunun kötüleşmesi üzerine 17 Aralık 2012'de Bağdat'tan Almanya'ya nakledilmiş; 3 Ekim 2017 tarihinde Berlin'deki Charité Hastanesi'nde 83 yaşında hayatını kaybetmiştir.

Merhum liderin vefatının üzerinden Dokuz yıl geçmiş olup her yıl Kürdistan ve Irak genelinde anma merasimleri düzenlenmektedir.

Çocukluk ve İlk Gençlik Yılları

Şeyh Hisameddin'in oğlu olan Celal Talabani, 1932 yazında Dukan Gölü'ne bakan Kosrat Dağı eteklerindeki Kelkan köyünde dünyaya geldi.

Çocukluğunun ilk yıllarını burada geçirdikten sonra babasının tekke liderliği sebebiyle Köysancak'a yerleşti.

Başarılı bir ilköğrenim süreci geçiren Talabani, okul sıralarında hitabet yeteneği, anma ve toplantılarda okuduğu milli şiirlerle öne çıkarak liderlik vasıflarını küçük yaşta sergilemeye başladı.

Siyasi Yaşamın Başlangıcı ve Hukuk Eğitimi

1945'te Köysancak'taki Newroz kutlamasında yaptığı coşkulu konuşmayla dikkat çekti; 1946'da arkadaşlarıyla birlikte gizli bir okuma derneği (k.p.x) kurarak genel sekreterliğini üstlendi.

Aynı yıl kurulan Kürdistan Demokrat Partisi'nin (KDP) fikirlerinden etkilenerek öğrenci hareketlerine katıldı ve gizli yayımlanan Rızgari gazetesinde "Agir" mahlasıyla yazılar yazdı.

1948'de Bağdat'taki tarihi öğrenci kongresine Köysancak temsilcisi olarak katılarak ünlü şair Muhammed Mehdi el-Cevahiri ile ömür boyu sürecek dostluğunu başlattı.

1952'de Bağdat Hukuk Fakültesi'ne girdi, 1953'te Kürdistan Öğrenci Birliği genel sekreterliğine seçildi ve Gençlik Birliği'nin kurucuları arasında yer aldı.

1955 Varşova ve 1957 Moskova Dünya Gençlik Festivallerine katılarak Sovyetler Birliği ve Çin'i ziyaret etti.

1958 Devrimi, Eylül Devrimi ve Silahlı Mücadele

1958 Devrimi'nin ardından Süleymaniye'deki halk gösterilerini organize etti, KDP Politbüro üyeliğine seçildi ve yedek tank subayı olarak askerlik görevini tamamladı.

1961'de başlayan Eylül Devrimi'nde Süleymaniye bölge sorumluluğunu üstlenerek Çemi Rezan'da ilk askeri üssü açtı ve Peşmerge güçlerinin genel komutanlığına getirildi.

Şarbajer, Pencevin, Karadağ ve Germiyan bölgelerinde askeri harekâtları yönetti.

1963 askeri darbesi sonrasında Bağdat'taki yeni hükümetle müzakereleri yürüten Kürt heyetine başkanlık etti; Mısır'da Nasır, Cezayir'de Ben Bella ile görüştü, Avrupa başkentlerinde Kürt davasına destek aradı.


PUK'nin Kuruluşu ve Muhalefet Liderliği


1975 Cezayir Anlaşması neticesinde hareketin gerilemesi üzerine 1 Haziran 1975'te Şam'da Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurdu ve 1 Haziran 1976'da yeni devrimi ilan ederek genel sekreter oldu.

Yıllarca dağlarda silahlı mücadeleyi sürdürürken aynı zamanda Londra, New York ve Selahaddin konferanslarında Irak muhalefetini bir araya getiren baş aktör ve uzlaştırıcı figür haline geldi.

Sosyalist Enternasyonal toplantılarına katıldı; yazar, hukukçu ve gazeteci kimliğiyle çok sayıda eser yayımladı.

Irak Cumhurbaşkanlığı Dönemi

2003'te Saddam rejiminin devrilmesinden sonra Irak Hükümet Konseyi üyesi ve dönem başkanı oldu.

6 Nisan 2005'te 248 sandalyeli parlamentoda 227 oy alarak Irak'ın doğrudan seçilen ilk Kürt ve Arap olmayan cumhurbaşkanı sıfatını kazandı.

Bu görevi 2014 yılına kadar iki dönem yürüterek Şii, Sünni ve Kürt taraflar arasında denge kurucu ve birleştirici rol oynadı.

Vefatı, Resmi Yas ve Cenaze Merasimi

Vefat haberini Erbil'deki basın toplantısıyla PUK Sözcüsü Sadi Ahmed Pire duyurdu.

Irak hükümeti ülke genelinde üç gün, Kürdistan Bölgesi Hükümeti ise bir hafta resmi yas ilan ederek bayrakların yarıya indirilmesini kararlaştırdı.

6 Ekim 2017'de Berlin'den özel uçakla Süleymaniye Havalimanı'na getirilen naaşı; Irak Cumhurbaşkanı Fuad Masum, Mesud Barzani, İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, Ürdün Kralı temsilcisi, Irak İçişleri Bakanı, Meclis Başkanı, yabancı diplomatlar ve askeri erkan tarafından 21 pare top atışıyla karşılandı.

Resmi tören ve çelenk sunumunun ardından on binlerce vatandaş eşliğinde Büyük Cami'ye, ardından ebedi istirahatgâhı olan Dabaşan Tepesi'ne taşınarak defnedildi.

Ailenin Mesajı ve Uluslararası Taziyeler

Defin sonrasında aile adına konuşan Kubat Talabani, babasının yalnızca kendi babaları değil tüm halkın "Mam"ı olduğunu belirterek iç birlik ve beraberliğin korunması çağrısında bulundu.

Talabani için Kürdistan ve Irak kentlerinin yanı sıra Dallas, Londra, Viyana, Stockholm, Helsinki, Lahey, Roma, Bern, Atina, Oslo, Berlin ve Paris'te geniş katılımlı taziye programları düzenlendi.

Dünya Basınındaki Yankılar

BBC: Talabani'nin krallıktan cumhuriyete modern Irak'ın siyasi tarihinde derin izler bırakan saygın bir devlet adamı olduğunu belirtti.

The Guardian: Saddam sonrası 2003'te Irak'ın yeniden inşası ve anayasal geçiş sürecinin kilit aktörü olduğunu yazdı.

Der Spiegel & ARD: Irak'ın ilk Kürt lideri olduğunu, idam cezasına kararlılıkla karşı çıktığını ve ülkenin bölünmesine karşı uzlaşıyı savunduğunu kaydetti.

Deutsche Welle & Süddeutsche Zeitung: Kriz çözme yeteneğine vurgu yaparak Iraklı Arapların kendisine "emniyet supabı" unvanını verdiğini aktardı.
The New York Times & Los Angeles Times: Anayasal yetkileri aşan kişisel nüfuzuyla Şii, Sünni ve Kürtleri bir araya getirebilen yegane figür olduğunu vurguladı.

Russia Today & Sputnik: Hem Washington hem Tahran yönetimiyle aynı anda iyi ilişkiler kurabilen stratejik dengelerin mimarı olduğunu ifade etti.

Reuters, France 24 & AFP: Usta bir müzakereci, Saddam rejiminin kararlı bir karşıtı ve bölgesel dengelerin vazgeçilmez diplomatı olarak niteledi.

PUKMEDIA