چرا شریف‌پاشا پروژه تأسیس دولت کردستان را نوشت؟

ژنرال شریف‌پاشا خندان

در سال ۱۹۱۹، ژنرال شریف‌پاشا خندان (۱۸۶۵–۱۹۵۱) تلاش کرد تا با تدوین یک اساسنامه خودمختار، نظام سیاسی و ساختار حکمرانی ویژه‌ای را برای کردستان طرح‌ریزی کند. او طی پروژه‌ای، چندین پیشنهاد مشخص را تدوین کرده و آن را به پیش‌نویسی برای پایه‌های حکمرانی در کردستان مبدل ساخت.

بر اساس اسناد موجود در آرشیو وزارت خارجه بریتانیا، نظام سیاسی مورد نظر ژنرال شریف‌پاشا که همواره بر استقرار آن پافشاری می‌کرد، در راستای همان برنامه‌ها و طرح‌هایی بود که پیش‌تر برای تحقق‌شان تلاش کرده بود و می‌خواست آن‌ها را به دوستان کُرد خود نشان دهد. او برنامه‌ای کاملاً مدون برای اجرای این طرح‌ها در نظر داشت؛ مشروط بر آنکه کردستان به کشوری مستقل تبدیل شود و خودِ ژنرال ریاست آن را بر عهده بگیرد.

پیشنهادها، پروژه‌ها و ساختار سیاسی پیشنهادی شریف‌پاشا به شرح زیر بودند:

یکم: پارلمانی متشکل از دو بخش؛ بخش نخست، مجلس سنای بود که پنجاه درصد آن از سوی مردم انتخاب می‌شد و پنجاه درصد دیگر توسط شخص وی از میان سران عشایر برگزیده می‌شد.

دوم: پارلمانی که به طور کامل و مستقیم از سوی مردم انتخاب می‌شد.

سوم: قوه مقننه ولایت که ترکیب آن را افراد متخصص و صاحب‌نظر تشکیل می‌دادند.

اگر این نظام سیاسی به مرحله اجرا درمی‌آمد، شریف‌پاشا به عنوان امیر کردستان شناخته می‌شد و شورایی مشورتی متشکل از بزرگان عشایر و شخصیت‌های مذهبی را در کنار خود داشت. بدون شک او در آن دوران به یکی از رهبران برجسته خاورمیانه و رهبر سراسر کُردهای کردستان بدل می‌گردید.

از این رو، دغدغه اصلی شریف‌پاشا، تأسیس دولت کردستان برای تمامی کُردها در هر نقطه از جهان بود.

انگلیسی‌ها نیز در سایه این نظام، مسئولان سیاسی و نظامی خود را به عنوان مشاور جهت پیشبرد امور توسعه و عمران تعیین کرده بودند.

در طرح و پروژه شریف‌پاشا که در سال ۱۹۱۹ تدوین شده، او تمایل داشت که شهر موصل پایتخت کشور یا قلمرو مستقل باشد؛ زیرا به خوبی از اهمیت و جایگاه استراتژیک شهر بزرگ و کُردنشین موصل برای ملت کُرد آگاه بود.

در دیگر پژوهش‌ها و نوشته‌هایمان نیز اسناد و دست‌نوشته‌های مهمی کشف شده است که برخی از آن‌ها به چاپ رسیده و بیشتر آن‌ها در دست اقدام بوده و به زودی منتشر خواهند شد.

نویسندگان.. جوامیر بختیار مصطفی ، حامد ابوبکر بدرخان

PUKMEDIA