خروج آمریکا؛ فرصتی برای تحکیم حاکمیت یا دروازه‌ای به سوی بی‌ثباتی؟

عماد احمد

خروج نیروهای آمریکایی از عراق و اقلیم کردستان، فصل نوینی را در تاریخِ پس از سال ۲۰۰۳ میلادی خواهد گشود و عراقِ فدرال را در برابر آزمونی دشوار و پرسشی بنیادین قرار خواهد داد.: آیا برای پر کردن این خلأ آمادگی دارد، یا خاک عراق بار دیگر به میدان کشمکش میان نیروهای داخلی و خارجی تبدیل خواهد شد؟

حضور نیروی خارجی راه‌حلی دائمی برای مشکلات عراق نیست. هر کشوری باید خود مسئولیت حراست از خاک و حاکمیت ملی‌اش را بر عهده بگیرد؛ اما حاکمیت صرفاً با خروج نیروی خارجی به دست نمی‌آید. حاکمیت حقیقی نیازمند دولتی قدرتمند، قانونی نافذ، نهادهایی ملی و انحصار تسلیحات در دست دولت است.

تلاش‌های دولت علی الزیدی برای کنترل تسلیحات و محدود کردن اقتدار شبه‌نظامیان، گامی ضروری است؛ اما این مسیر هرگز هموار نیست. نیروهایی که خارج از چهارچوب دولت سلاح به دست می‌گیرند، طی سالیان متمادی از نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی برخوردار بوده‌اند. حل‌وفصل این وضعیت تنها با شعار ممکن نیست، بلکه نیازمند اراده سیاسی، عدالت و پشتیبانی تمامی جریان‌های ملی است.

در زیر پل خیابان مولوی در سلیمانیه، دو کاسب کنار مغازه‌هایشان ایستاده بودند. یکی از آن‌ها با نگرانی گفت: «می‌گویند نیروهای آمریکایی در حال عقب‌نشینی هستند؛ پس از رفتنشان چه اتفاقی می‌افتد؟ چه کسی این خلأ امنیتی را پر خواهد کرد؟ مبادا دشمنان کردستان بار دیگر چشم طمع به این خاک بدوزند!»

دیگری در پاسخ گفت: «دیروز ماموستا شوان اینجا بود و می‌گفت: خطر وجود دارد، اما ناامیدی چاره کار نیست. پرسش اساسی این است: ما خودمان برای دوران پس از رفتن آن‌ها چه کرده‌ایم و چه خواهیم کرد؟»
این تنها گفتگویی میان دو کاسب نیست؛ بلکه دغدغه و پرسش عموم مردم عراق و اقلیم کردستان است. مردم از تجربیات تلخ گذشته به خوبی می‌دانند که خلأ قدرت به سرعت پر می‌شود؛ اگر دولت آن را پر نکند، نیروی دیگری جایش را خواهد گرفت.

اقلیم کردستان این خطر را بهتر و عمیق‌تر از هر نهاد یا جناح دیگری درک می‌کند. پس از فاجعه و کوچ میلیونی سال ۱۹۹۱ (کۆڕەو)، قطعنامه شورای امنیت و ایجاد منطقه پرواز ممنوع (خط ۳۶ درجه)، پناهگاهی امن برای بازگشت مردم و حیات دوباره فراهم ساخت. به دنبال عقب‌نشینی نهادهای رژیم بعث، انتخابات برگزار شد و نخستین کابینه دولت اقلیم شکل گرفت. حمایت‌های ایالات متحده و متحدانش نیز در مقاطع گوناگون، نقشی حیاتی در صیانت از این تجربه ایفا کرد.

در جریان نبرد با داعش، بار دیگر آشکار شد که اقلیم به دلیل موقعیت جغرافیایی و حجم معادلات سیاسی و اقتصادی‌اش، همچنان به یاری و همکاری هم‌پیمانان نیاز دارد. تهدید داعش هنوز سایه افکنده است و منطقه همچنان در میان تنش‌های میان ایالات متحده و ایران، و نیز جنگ و بی‌ثباتی دست‌وپا می‌زند. در چنین شرایطی، خروج شتاب‌زده و بدون برنامه نیروهای ائتلاف می‌تواند خلأیی ایجاد کند که دشمنان اقلیم و گروه‌های مسلح از آن به نفع خود بهره‌برداری کنند. با این حال، حراست از اقلیم صرفاً به بقای نیروی خارجی وابسته نیست؛ تنش‌های داخلی، ناکامی در وحدت مواضع ملی و ضعف نهادها، بنیه دفاعی اقلیم را به تحلیل می‌برد. هم‌پیمانان مهم‌اند، اما هیچ هم‌پیمانی نمی‌تواند جایگزین همبستگی داخلی و اقتدار ملی شود.

اتحادیه میهنی کردستان در مراحل سخت و دشوار تاریخ، همواره ناجی و یکی از ارکان اصلی صیانت از تجربه اقلیم بوده است. امروز نیز بر ماست که با همان روحیه مسئولیت‌پذیری، در راستای توحید نیروهای پیشمرگه، صیانت از کیان اقلیم و حل‌وفصل معضلات از طریق قانون اساسی و گفت‌وگو گام برداریم.

خروج آمریکا می‌تواند فرصتی مغتنم برای تحکیم حاکمیت ملی عراق باشد؛ به این شرط که دولت، سلاح را تحت کنترل درآورد، قانون را بر همگان به‌یکسان اعمال کند و اعتماد ازدست‌رفته مردم را احیا نماید. در غیر این صورت، این عقب‌نشینی آغازی بر دوره‌ای نوین از بی‌ثباتی خواهد بود. برای اقلیم کردستان نیز، صیانت از دستاوردها تنها در گروی حضور هم‌پیمانان نیست، بلکه در گروی وحدت نیروهای پیشمرگه و اراده استوار ملی خود ماست.

PUKMEDIA